Vật Loại khóa — khóa không phải khóa

Là gì

Vật Loại là cái tên đứng cuối danh sách sáu mươi tư khóa thể, và là trường hợp lạ nhất trong cả danh sách: nó không phải một khóa thể. Sáu mươi ba mục kia đều là một thế cục của quẻ, có tên có nghĩa, đọc lên là biết việc đang ở thế nào. Riêng mục này là một phép đọc khác hẳn — phép mô tả đồ vật. Chữ Vật Loại nghĩa đen là loài vật, thứ loại, tức là xếp món đồ đang hỏi vào loại nào. Chính các trường phái cũng nói thẳng đây không phải một loại khóa thể; nó được kê vào cho đủ con số sáu mươi tư, con số quen thuộc của các phép bói cổ.

Ý nghĩa cốt lõi

Cái làm mục này đáng học không nằm ở chỗ nó lạ, mà ở chỗ nó cho thấy Lục Nhâm làm hai việc khác nhau. Việc thứ nhất, cũng là việc chính, là đoán chuyện: nên hay không nên, sớm hay muộn, thuận hay vướng. Việc thứ hai là tả vật: món đồ ấy là thứ gì, dáng ra sao, còn lành hay đã hỏng. Vật Loại thuộc việc thứ hai nên nó không nói lành dữ. Hỏi Vật Loại rằng chuyện này tốt hay xấu là hỏi sai cửa, cũng như đem thước đo chiều dài ra cân trọng lượng. Biết rõ ranh giới ấy là biết một điều quan trọng về cả bộ môn: mỗi phép trả lời đúng một loại câu hỏi.

Đi sâu hơn

Những câu mà phép này nhận trả lời đều là câu về vật. Món đó thuộc loài sống hay là vật vô tri. Dáng của nó tròn, vuông, hay nhọn sắc. Nó còn nguyên vẹn hay đã sứt mẻ, còn mới hay đã cũ mòn. Nó là thứ thuần một loại hay thứ pha tạp nhiều phần. Người xưa dùng phép này trong một trò rất được chuộng: úp một món đồ dưới bát rồi bảo thầy tả xem bên dưới là gì, tả trúng thì tài nghệ được công nhận ngay tại chỗ. Ngoài trò đố ấy, phép tả vật còn dùng vào việc thực: hỏi món đồ thất lạc còn nguyên hay đã hỏng, hỏi kiện hàng chưa mở thuộc loại gì, hỏi món người ta hẹn đưa có đúng như lời tả không.

Khi nào gặp, khi nào dùng

Bạn gặp cái tên này trong hai hoàn cảnh. Một là khi đọc hết danh sách sáu mươi tư khóa thể và thấy mục cuối cùng không giống những mục trước đó — lúc ấy đừng tưởng mình đọc nhầm, nó vốn khác thật. Hai là khi câu hỏi của bạn là câu về đồ vật chứ không phải câu về việc: đồ để quên ở đâu đó còn lành không, gói hàng gửi tới là thứ gì, món đang bàn mua có đúng như người ta tả không. Với những câu ấy, phần tả vật mới là phần trả lời, còn thế cục lành dữ của quẻ chỉ đứng bên cạnh cho biết việc đi tìm dễ hay khó.

Lời khuyên

Muốn dùng phép tả vật cho ra kết quả đọc được, hãy hỏi gọn và hỏi đúng một món. Hỏi cùng lúc về ba thứ thì lời tả trộn vào nhau, không tách ra được nữa. Hỏi xong thì ghi lại lời tả trước khi mở ra xem, rồi đối chiếu — đây là một trong ít chỗ của bộ môn kiểm được ngay, đúng hay trật thấy liền. Và nhớ giữ đúng phạm vi: phép này tả cái vật, còn chuyện có nên mua món ấy không, có nên nhận món ấy không thì phải hỏi thành một quẻ về việc, đọc bằng thế cục chứ không đọc bằng mục này.

Phân biệt, đừng nhầm

Ba chỗ dễ nhầm. Thứ nhất, đừng xếp Vật Loại ngang hàng với các khóa như Nguyên Thủ hay Trọng Thẩm — chúng khác hẳn nhau về bản chất, chỉ đứng chung một danh sách. Thứ hai, đừng chờ nó cho một lời lành dữ; nó không có phần đó, và ai gán cho nó một lời lành dữ là đang thêm chữ vào chỗ vốn không có chữ. Thứ ba, các trường phái chưa thống nhất về chi tiết cách xếp loại vật: có hai lối mô tả khác nhau, chỉ gặp nhau ở một điểm là cả hai đều tả vật chứ không đoán lành dữ. Gặp chỗ ấy thì nói rõ là có hai lối, đừng lấy một lối làm chuẩn.

Câu hỏi thường gặp

Vật Loại khóa trong Lục Nhâm là gì?

Là mục cuối trong danh sách sáu mươi tư khóa thể, nhưng bản chất không phải khóa thể. Nó là phép mô tả đồ vật: món đang hỏi thuộc loại nào, dáng ra sao, còn lành hay đã hỏng.

Vì sao Vật Loại lại được xếp vào sáu mươi tư khóa thể?

Vì lệ xưa muốn danh sách đủ con số sáu mươi tư, con số quen thuộc của các phép bói cổ. Các trường phái đều nói rõ mục này khác bản chất với những mục còn lại.

Vật Loại khóa có đoán được tốt xấu không?

Không. Nó chỉ tả vật chứ không phán lành dữ. Muốn biết nên hay không nên thì phải hỏi thành một quẻ về việc, rồi đọc bằng thế cục, không đọc bằng mục này.

Lục Nhâm có tả được món đồ đang giấu kín không?

Người xưa vẫn dùng vào việc đó, thậm chí còn làm thành trò đố: úp món đồ dưới bát rồi bảo thầy tả. Tả trúng loại, trúng dáng, trúng chuyện còn lành hay đã sứt là đạt.

Các trường phái tả vật có giống nhau không?

Chưa thống nhất. Có hai lối mô tả khác nhau về cách xếp loại món đồ, và cả hai chỉ gặp nhau ở một điểm là tả vật chứ không đoán lành dữ. Nên đọc cả hai lối.