Ý nghĩa
Cầu công danh, thi cử là lễ khấn xin cho việc học hành, thi cử và đường công việc được thuận lợi. Nếp này gắn với truyền thống hiếu học của người Việt. Xưa kia, sĩ tử trước khi lều chõng đi thi thường thắp hương thưa với tổ tiên, rồi đến văn miếu, văn chỉ (nơi làng thờ Đức Khổng Tử và các bậc hiền tài) để dâng hương. Ngày nay, mỗi mùa thi, học trò và cha mẹ vẫn đi lễ cầu việc học.
Đức Khổng Tử được tôn là bậc thầy muôn đời của đạo Nho, thờ chính ở Văn Miếu. Văn Xương Đế Quân theo tín ngưỡng dân gian là vị thần trông coi văn chương, khoa cử, được thờ ở đền Ngọc Sơn giữa hồ Hoàn Kiếm. Văn Miếu Quốc Tử Giám ở Hà Nội còn thờ thầy Chu Văn An và ba vị vua Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lê Thánh Tông, những người có công dựng nền học nước nhà.
Bài này dùng khi đi lễ cầu thi cử, cầu công việc thăng tiến ở văn miếu, đền thờ các bậc hiền tài, hoặc khấn tại nhà trước ban thờ gia tiên. Nếu bạn lễ ở chùa, trước ban Đức Thánh Hiền, thì dùng bài Văn khấn Đức Thánh Hiền. Nếu bạn khai bút đầu năm thì dùng bài Văn khấn khai bút đầu xuân.
Thời điểm cúng
Theo nếp phổ biến, người ta đi lễ cầu công danh vào dịp đầu năm (tháng Giêng), khi đi lễ đầu xuân và xin chữ, hoặc trước các kỳ thi lớn như thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp, thi đại học, thi công chức. Người đi làm thì cầu trước khi nhận việc mới, thi nâng bậc hay xét thăng chức. Ngày mùng Một, ngày Rằm cũng là ngày nhiều người chọn.
Mùa thi và tháng Giêng, Văn Miếu Quốc Tử Giám rất đông, nên đi buổi sáng sớm hoặc đi trước ngày thi vài hôm. Khấn tại nhà thì thắp hương buổi sáng hoặc buổi tối hôm trước ngày thi.
Cách sắm lễ
Đi lễ văn miếu, đền thờ các bậc hiền tài, người ta thường sắm lễ chay gọn nhẹ: hương, hoa tươi, quả, trầu cau, bánh kẹo, xôi chè. Nhiều người dâng thêm bút, giấy như lễ vật riêng của việc học, lễ xong mang về dùng. Nhiều di tích không cho đốt vàng mã và chỉ cho thắp hương ở lư hương chung, bạn nên xem quy định ở nơi đó.
Khấn tại nhà thì sắm hương, hoa, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, nước, có thể thêm xôi, gà luộc và ít vàng mã, bày lên ban thờ gia tiên. Có nhà đặt bút, thước của người đi thi lên ban thờ trong lúc khấn, khấn xong đem dùng khi thi, theo nếp riêng.
Các bước hành lễ
- Tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo chỉnh tề, kín đáo trước khi đi lễ.
- Sắp lễ vào đĩa hoặc khay, đặt lên hương án nơi thờ; khấn tại nhà thì bày lên ban thờ gia tiên.
- Thắp hương, thường 1 hoặc 3 nén, cắm đúng nơi quy định; nhiều di tích chỉ cho thắp ở lư hương chung.
- Vái ba vái, đứng ngay ngắn chắp tay đọc bài khấn; người đi thi nên tự khấn, cha mẹ có thể khấn thay cho con.
- Khấn xong vái ba vái, rồi lễ tiếp các ban khác theo thứ tự nơi thờ, tùy nơi.
- Hạ lễ mang về chia cho cả nhà thụ lộc; bút giấy đã dâng giữ lại dùng khi học, khi thi.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn cầu công danh, thi cử
Con kính lạy Đức Đại Thành Chí Thánh Tiên Sư Khổng Tử.
Con kính lạy Tứ Phối, Thập Triết cùng chư vị tiên hiền, tiên nho.
Con kính lạy Đức Văn Xương Đế Quân.
Con kính lạy các vị vua hiền, các bậc danh sư có công dựng nền học nước nhà được thờ phụng nơi đây.
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản nơi đây.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con về (địa điểm) kính cẩn dâng hương.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, trà quả, bút giấy, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời chư vị Thánh hiền giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con kính cẩn thưa trình: nay con sắp dự kỳ thi (hoặc sắp nhận việc mới), mong đèn sách bấy lâu không phụ công.
Cúi xin chư vị Thánh hiền phù hộ độ trì cho con trí tuệ sáng suốt, tâm trí vững vàng, nhớ bài hiểu bài, làm bài bình tĩnh.
Học hành tấn tới, thi cử đỗ đạt, công danh hanh thông, được thầy thương bạn quý, gặp người nâng đỡ.
Cầu cho gia đình con được bình an, mạnh khỏe, trên thuận dưới hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Cẩn cáo!
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn cầu công danh, thi cử
Con kính lạy Đức Khổng Tử cùng chư vị tiên hiền, tiên nho.
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản nơi đây.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm dâng nén hương thơm, hoa quả lễ vật, kính cầu việc học hành thi cử.
Cúi xin chư vị phù hộ độ trì cho con sáng suốt, vững vàng, học hành tấn tới, thi cử đỗ đạt, công danh hanh thông.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Cẩn cáo!
Lưu ý
Lễ ở đâu thì kính lạy các vị được thờ ở đó; dòng nào không hợp thì bỏ. Ở Văn Miếu Quốc Tử Giám, bạn có thể kính lạy thêm vua Lý Thánh Tông, vua Lý Nhân Tông, vua Lê Thánh Tông và thầy Chu Văn An; ở đền Ngọc Sơn thì kính lạy Đức Văn Xương Đế Quân. Văn Miếu thờ Đức Khổng Tử theo đạo Nho nên bài khấn không mở bằng câu niệm Phật; có người vẫn niệm theo thói quen.
Khấn tại nhà thì kính lạy thần linh và tổ tiên như bài Văn khấn gia tiên mùng 1, rồi thưa việc thi cử và cầu xin như bài trên. Ở di tích, bạn ăn mặc kín đáo, nói khẽ, không chen lấn, không nhét tiền lên bia đá hay lên tượng. Rùa đá và bia tiến sĩ ở Văn Miếu Hà Nội là di sản đã được rào chắn, không trèo, không sờ đầu rùa.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Đi lễ Văn Miếu cầu thi cử vào lúc nào?
Thường là tháng Giêng hoặc trước kỳ thi vài hôm. Mùa thi rất đông nên nhiều người đi buổi sáng sớm.
Khấn cầu thi cử ở nhà được không?
Được. Bạn thắp hương ban thờ gia tiên, kính lạy thần linh và tổ tiên, thưa việc thi cử rồi cầu xin như bài trên.
Cha mẹ khấn thay cho con được không?
Được. Cha mẹ đứng khấn thì xưng tín chủ là mình, thưa rõ tên con và kỳ thi con sắp dự.
Có nên dâng bút, giấy khi đi lễ?
Nhiều người dâng bút, giấy như lễ vật riêng của việc học, lễ xong mang về dùng khi học, khi thi. Đây là nếp phổ biến, không bắt buộc.
Khấn ở Văn Miếu có niệm Nam mô A Di Đà Phật không?
Văn Miếu thờ Đức Khổng Tử theo đạo Nho nên nhiều người không niệm câu này. Có người vẫn niệm theo thói quen; điều cốt yếu là lời khấn rõ ràng, thành kính.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy