Văn khấn ban Mẫu (Tam Tòa Thánh Mẫu)

Ý nghĩa

Thờ Mẫu là tín ngưỡng thờ các vị nữ thần được tôn làm Mẹ, gắn bó lâu đời với người Việt. Trung tâm của tín ngưỡng này là Tam tòa Thánh Mẫu: Mẫu Thượng Thiên (Mẫu Đệ nhất) cai quản miền trời, Mẫu Thượng Ngàn (Mẫu Đệ nhị) cai quản miền rừng núi, Mẫu Thoải (Mẫu Đệ tam) cai quản miền sông nước. Ở nhiều nơi, Mẫu Thượng Thiên được đồng nhất với Mẫu Liễu Hạnh, một trong bốn vị thánh bất tử của người Việt.

Năm 2016, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Mẫu được thờ ở phủ, đền, điện, và ở điện Mẫu trong nhiều ngôi chùa miền Bắc theo lối “tiền Phật hậu Thánh” (Phật thờ phía trước, Thánh, Mẫu thờ phía sau). Tượng ba vị Mẫu thường mặc áo ba màu: đỏ, xanh, trắng.

Người xưa quan niệm Mẫu là người Mẹ che chở, ban phúc, ban lộc cho con cái, nên người đi lễ Mẫu thường cầu sức khỏe, bình an, gia đạo êm ấm, làm ăn buôn bán thuận lợi. Bài này dùng khi dâng hương ở ban Mẫu, điện Mẫu trong chùa hay ở đền, phủ thờ Mẫu. Nếu bạn khấn chung ở ban Công đồng của đền, phủ thì dùng bài Văn khấn lễ đền, phủ.

Thời điểm cúng

Người ta thường lễ Mẫu vào ngày mùng Một, ngày Rằm, dịp đầu năm (tháng Giêng là mùa lễ Mẫu đông nhất) và ngày tiệc (ngày lễ chính) của đền, phủ. Dân gian có câu “Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ”: ngày mùng 3 tháng Ba âm lịch là ngày giỗ Mẫu Liễu Hạnh, nhiều đền phủ thờ Mẫu mở hội lớn, nổi tiếng nhất là lễ hội Phủ Dầy.

Mỗi đền, phủ còn có ngày tiệc riêng của vị thờ chính, bạn hỏi người trông đền để biết. Nên lễ vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều; ở chùa, lễ ban Mẫu sau khi đã lễ Phật.

Cách sắm lễ

Lễ ban Mẫu thường là lễ chay: hương, hoa tươi (hoa huệ, hoa hồng, hoa cúc), mâm ngũ quả, oản, xôi chè, bánh kẹo, trầu cau, chè thuốc, rượu, nước. Nhiều người sắm thêm lễ mặn (gà luộc, giò, chả, xôi). Ở điện Mẫu trong chùa, nhiều nơi chỉ nhận lễ chay; ở đền phủ, lễ mặn đặt theo lệ từng nơi, bạn hỏi người trông đền trước khi bày.

Ngoài tiền vàng, nhiều người dâng lễ thượng (bộ áo, mũ, hài bằng giấy) theo màu của từng tòa: đỏ dâng Mẫu Thượng Thiên, xanh dâng Mẫu Thượng Ngàn, trắng dâng Mẫu Thoải. Có người dâng thêm gương, lược, khăn. Lễ thượng và vàng mã chỉ nên sắm vừa phải.

Lễ bày gọn trên mâm, khay, đặt lên bàn lễ trước ban Mẫu. Nếu lễ trong chùa, ban Phật đã dâng lễ chay; phần lễ mặn, tiền vàng nếu có chỉ đặt ở ban Mẫu hoặc ban Đức Ông, không mang sang ban Phật.

Các bước hành lễ

1. Lễ các ban trước theo thứ tự: ở chùa là ban Đức Ông, ban Tam Bảo, ban Đức Thánh Hiền rồi mới vào điện Mẫu; ở đền phủ là ban Công đồng trước.
2. Bày lễ lên bàn lễ trước ban Mẫu; lễ thượng (nếu có) để theo chỗ người trông điện chỉ.
3. Thắp 1 hoặc 3 nén hương, chắp tay vái ba vái.
4. Quỳ hoặc đứng ngay ngắn, đọc bài khấn, xong vái ba vái.
5. Chờ hết tuần hương, vái tạ và xin hạ lễ.
6. Hóa tiền vàng, lễ thượng ở lò hóa của chùa, đền; hạ lễ mang về cùng người nhà thụ lộc.

Bài khấn đầy đủ

Văn khấn ban Mẫu (Tam Tòa Thánh Mẫu)

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con kính lạy Tam tòa Thánh Mẫu.

Con kính lạy Đệ nhất Thượng Thiên Thánh Mẫu.

Con kính lạy Đệ nhị Thượng Ngàn Thánh Mẫu.

Con kính lạy Đệ tam Thoải phủ Thánh Mẫu.

Con kính lạy Ngũ vị Tôn quan, Tứ phủ Chầu bà, Tứ phủ Ông Hoàng, Tứ phủ Thánh Cô, Tứ phủ Thánh Cậu.

Con kính lạy Tứ phủ Công đồng, Tứ phủ Vạn linh chư vị Thánh Thần.

Tín chủ con là: (họ tên)

Ngụ tại: (địa chỉ)

Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm đến trước cửa Mẫu.

Tín chủ con sửa biện hương hoa lễ vật, trầu cau, oản quả, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm dâng lên trước án.

Kính mời Tam tòa Thánh Mẫu cùng chư vị Thánh Thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Cúi xin Thánh Mẫu thương xót đoái nhìn, phù hộ độ trì cho tín chủ con cùng toàn gia quyến.

Được thân tâm khang thái, tật bệnh tiêu trừ, tăng phúc tăng thọ.

Gia đạo bình an, trên thuận dưới hòa, con cháu hiếu thảo.

Buôn may bán đắt, công việc hanh thông, lộc tài tăng tiến, sở cầu như ý.

Tín chủ con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin Thánh Mẫu chứng giám, phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Chép bài khấn In bài khấn

Bài khấn ngắn gọn

Văn khấn ban Mẫu (Tam Tòa Thánh Mẫu)

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy Tam tòa Thánh Mẫu: Đệ nhất Thượng Thiên, Đệ nhị Thượng Ngàn, Đệ tam Thoải phủ.

Tín chủ con là: (họ tên). Ngụ tại: (địa chỉ).

Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm dâng hương hoa lễ vật trước ban Mẫu.

Cúi xin Thánh Mẫu chứng giám lòng thành, phù hộ cho toàn gia chúng con mạnh khỏe bình an, gia đạo êm ấm, mọi việc hanh thông.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Chép bài khấn In bài khấn

Lưu ý

Ăn mặc kín đáo, gọn gàng khi vào điện Mẫu. Khấn nhỏ vừa đủ mình nghe hoặc khấn thầm. Ở đền phủ nhiều người xưng “hương tử con” thay cho “tín chủ con”, cách nào cũng được.

Bài khấn này dùng để dâng hương, khác với nghi lễ lên đồng (hầu đồng) vốn do thanh đồng (người hầu đồng) và cung văn (người hát văn) thực hiện theo lệ riêng. Bạn không cần biết hầu đồng mới lễ Mẫu được.

Vàng mã, lễ thượng chỉ hóa ở lò của đền, chùa, đợi lửa tàn mới rời đi. Theo quan niệm dân gian, lễ Mẫu quý ở lòng thành, không cần mâm to, lễ nhiều.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Tam tòa Thánh Mẫu gồm những vị nào?

Gồm Mẫu Thượng Thiên (Mẫu Đệ nhất) cai quản miền trời, Mẫu Thượng Ngàn (Mẫu Đệ nhị) cai quản miền rừng núi và Mẫu Thoải (Mẫu Đệ tam) cai quản miền sông nước. Tượng ba vị thường mặc áo đỏ, xanh, trắng.

Lễ Mẫu trong chùa có được dâng lễ mặn không?

Tùy chùa. Theo nếp dân gian, lễ mặn nếu có chỉ đặt ở ban Mẫu hoặc ban Đức Ông, không đặt ở ban Phật; nhiều chùa nay chỉ nhận lễ chay.

“Tháng Ba giỗ Mẹ” là ngày nào?

Là ngày mùng 3 tháng Ba âm lịch, ngày giỗ Mẫu Liễu Hạnh. Các đền phủ thờ Mẫu thường mở hội quanh ngày này.

Có phải biết hầu đồng mới được lễ Mẫu không?

Không. Ai cũng có thể đến dâng hương, khấn Mẫu. Hầu đồng là nghi lễ riêng do thanh đồng thực hiện.

Lễ thượng là gì, có bắt buộc không?

Lễ thượng là bộ áo, mũ, hài bằng giấy dâng Mẫu, theo màu của từng tòa. Không bắt buộc; nhiều người chỉ dâng hương hoa, oản quả.