Khái niệm
Merkstave — tranh cãi về Rune ngược
Merkstave
Là gì
Merkstave là tên gọi dành cho một chữ Rune nằm ngược đầu khi bạn rút ra hoặc gieo xuống mặt vải. Từ này ghép từ hai thành tố Bắc Âu cổ mang nghĩa tối và que chữ, dịch sát là que chữ tối, tức mặt khuất của chữ ấy. Theo lối đọc hiện đại, chữ ngược được hiểu là nghĩa gốc đang bị chặn, bị đảo hoặc bị kéo lệch đi: Fehu xuôi là của cải chảy vào thì Fehu ngược là của cải rò ra khỏi tay. Nghe gọn gàng, nhưng đây chính là điểm tranh cãi lớn nhất trong giới đọc Rune, bởi ba bài thơ rune thời trung cổ còn giữ được tới nay không có một dòng nào nói tới chuyện đọc chữ ngược.
Ý nghĩa cốt lõi
Cốt lõi của cuộc tranh cãi nằm ở một câu hỏi thẳng: chiều nằm của chữ có phải là dữ kiện thật hay không. Phía ủng hộ nói rằng chữ rơi thế nào là tự nó chọn, và một bộ chữ chỉ đọc xuôi thì mất hẳn nửa dải sắc thái. Phía phản đối nói rằng người xưa khắc Rune lên gỗ, lên đá, lên xương, có chữ bị xoay cho vừa chỗ trống, nên chiều chữ vốn không mang nghĩa. Họ nói thêm một điều rất thực tế: cùng một chữ nằm trên bàn, người ngồi đối diện thấy ngược còn bạn thấy xuôi. Cả hai phía đều có lý, và không phía nào phân xử được bằng tư liệu cổ.
Đi sâu hơn
Có một sự thật hình học khiến lối đọc ngược khó trọn vẹn: trong hai mươi tư chữ Elder Futhark, chín chữ nhìn xuôi hay ngược đều y hệt nhau. Gebo là hình chữ thập chéo, Isa là một nét sổ thẳng, xoay kiểu gì cũng vẫn thế. Hagalaz, Nauthiz, Jera, Eihwaz, Sowilo, Ingwaz và Dagaz cũng vậy, chữ nào cũng đối xứng qua tâm. Hệ quả là chín chữ này không bao giờ có mặt tối, trong khi mười lăm chữ còn lại thì có. Người theo lối đọc ngược phải chấp nhận một bảng chữ khập khiễng, nơi gần một phần ba số chữ chỉ nói được một giọng. Nhiều người coi đây là lý do đủ mạnh để bỏ hẳn lối ấy.
Cách dùng
Muốn dùng cho êm, hãy chọn một lối rồi giữ nguyên. Lối thứ nhất là đọc xuôi toàn bộ: mọi chữ chỉ có một nghĩa gốc, còn nặng hay nhẹ thì do câu hỏi và những chữ nằm cạnh nói ra. Lối này giản dị, hợp người mới, và không bao giờ vấp chuyện chín chữ đối xứng. Lối thứ hai là đọc cả hai chiều: trước khi gieo phải xác định rõ đâu là đầu trên của mặt vải và chiều nào tính là xuôi, rồi giữ đúng quy ước ấy suốt buổi. Nếu bộ chữ của bạn khắc trên sỏi tròn khó phân biệt đầu đuôi, lối thứ hai coi như không dùng được, và đó là chuyện bình thường.
Lời khuyên
Đừng đi tìm câu trả lời đúng tuyệt đối cho cuộc tranh cãi này, vì không có tư liệu cổ nào phân xử được. Việc của bạn là chọn một lối, viết quy ước ấy ra ngay trang đầu cuốn sổ, rồi đọc theo đúng nó trong ít nhất ba tháng. Hết ba tháng, giở sổ đọc lại và tự chấm: lối bạn chọn có giúp bạn nhìn ra thêm điều gì thật, hay chỉ làm mỗi buổi thêm rối. Người đọc lâu năm ở cả hai phía đều đi qua đúng bước ấy. Và dù chọn lối nào, hãy nhớ điều quan trọng hơn cả chiều nằm của chữ: nghĩa của một chữ sáng lên nhờ câu hỏi bạn đặt, chứ không nhờ cái mẹo lật ngược.
Phân biệt, đừng nhầm
Đừng nhầm chữ ngược với chữ xấu. Trong hai mươi tư chữ vốn đã có sẵn những chữ đọc xuôi đã khắc nghiệt: Thurisaz là cái gai đâm người chạm vào, Hagalaz là trận mưa đá quật từ trời, Nauthiz là cảnh túng quẫn bó chân, Isa là mặt băng trơn đẹp mà chết người. Chúng khó ngay ở chiều xuôi, lật lại cũng không thành lời chúc. Ngược lại, một chữ lành nằm ngược không tự động thành tai họa; phần lớn người đọc hiểu nó là điều tốt tới chậm, tới thiếu, hoặc tới mà bạn chưa nhận ra. Cũng đừng nhầm chữ nằm ngược với chữ nằm úp mặt xuống khi gieo, vì đó là quy ước riêng của từng người, không phải luật chung.
Câu hỏi thường gặp
Merkstave trong Rune là gì?
Merkstave là chữ Rune nằm ngược đầu khi rút ra, tên gọi ghép từ hai thành tố Bắc Âu cổ nghĩa là que chữ tối. Người đọc theo lối này hiểu chữ ngược là nghĩa gốc đang bị chặn, bị đảo hoặc tới lệch đi.
Có nên đọc Rune ngược hay không?
Cả hai lối đều có người theo và không lối nào sai. Điều quan trọng là chọn một lối rồi giữ nguyên suốt, ghi rõ quy ước ra sổ từ đầu, và sau vài tháng đọc lại để tự chấm xem lối ấy có giúp mình nhìn rõ hơn không.
Những chữ Rune nào không có dạng ngược?
Chín chữ nhìn xuôi hay ngược đều giống hệt nhau vì đối xứng qua tâm: Gebo, Hagalaz, Nauthiz, Isa, Jera, Eihwaz, Sowilo, Ingwaz và Dagaz. Gebo là hình chữ thập chéo, Isa là một nét sổ thẳng, xoay kiểu gì cũng không đổi.
Rune ngược có phải luôn là điềm xấu không?
Không. Chữ ngược thường được hiểu là điều tốt tới chậm, tới thiếu hoặc bạn chưa nhận ra, chứ không thành tai họa. Ngược lại, những chữ vốn nặng như Thurisaz hay Hagalaz thì đọc xuôi đã khắc nghiệt rồi, lật lại cũng không hóa lành.
Người xưa có đọc Rune ngược không?
Ba bài thơ rune thời trung cổ còn lại tới nay không có dòng nào nhắc tới việc đọc chữ ngược. Lối đọc hai chiều là tập quán của người thực hành đời sau, không phải luật cổ truyền lại.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Merkstave — tranh cãi về Rune ngược ứng vào đúng câu bạn hỏi
Rút một quẻ bài theo câu hỏi của mình thì các lá được đọc trong mối liên hệ với nhau, không phải từng lá một.
- Các lá bạn vừa rút, đọc trong mối liên hệ với nhau
- Lời đáp bám đúng câu hỏi bạn đặt ra
- Điều nên làm và điều nên tránh rút ra từ quẻ ấy
- Thời điểm ứng nghiệm theo dáng quẻ bạn nhận được