Vì sao nghĩa Rune là tái dựng

Là gì

Bài thơ soạn cho đúng hai mươi bốn chữ Elder Futhark đã mất. Không còn bản nào, không còn mảnh nào. Ba bài thơ rune thời trung cổ còn tới nay đều thuộc hàng chữ khác: một bài phủ hai mươi chín chữ dùng trên đảo Anh, hai bài phủ mười sáu chữ dùng ở Bắc Âu thời sau. Nghĩa mà hôm nay bạn đọc cho từng chữ Elder Futhark vì thế không phải chép ra từ một cuốn sách cổ nào, mà là dựng lại: lấy tên chữ được giữ trong ba bài thơ đó, đối chiếu với các ngôn ngữ German cổ, rồi suy ngược về nghĩa của cái tên. Đây là giới hạn thật của bộ môn, và người học rune nên biết ngay từ buổi đầu.

Ý nghĩa cốt lõi

Dựng lại không có nghĩa là bịa ra. Có những chữ mà ba bài thơ soạn ở ba xứ, cách nhau mấy trăm năm, lại gọi tên giống hệt nhau. Của cải, chuyến đi, mưa đá, cảnh khốn quẫn, băng, mùa màng, mặt trời, thần Tyr, cây bạch dương, con người và nước, mười một cái tên ấy khớp nhau ở cả ba nơi. Ba người chép không hề quen nhau, không chép của nhau, mà cùng nói một thứ thì cái tên đó chắc như đinh đóng cột. Với những chữ này bạn cứ đọc mạnh dạn. Còn những chữ ba nơi nói khác nhau thì đọc thận trọng hơn, và biết rõ mình đang đứng ở chỗ nào là điều làm nên người xem rune tử tế.

Đi sâu hơn

Chỗ ba nơi nói khác nhau lại là chỗ thú vị nhất. Chữ Uruz: bài tiếng Anh cổ gọi là con bò rừng kiêu hãnh với cặp sừng lớn, bài Na Uy gọi là xỉ sắt bong ra từ quặng xấu, bài Iceland gọi là trận mưa rào làm hỏng vụ cỏ khô. Chữ Ansuz: bài tiếng Anh cổ nói đó là cái miệng, cội nguồn của mọi ngôn ngữ; bài Na Uy nói đó là cửa sông; bài Iceland nói thẳng đó là vị thần Odin, chúa của Valhalla. Chữ Kenaz: bên Anh là ngọn đuốc sáng, bên Bắc Âu là vết loét gây chết trẻ nhỏ, hai sắc thái ngược hẳn. Chữ Thurisaz: bên Anh là cái gai nhọn, bên Bắc Âu là gã khổng lồ. Lời khuyên ở đây là đừng trộn, vì mỗi dị bản là một truyền thống có thật.

Biểu hiện thực tế

Có vài chữ tới nay vẫn chưa ai đọc ra chắc chắn. Nặng nhất là Perthro. Khổ thơ duy nhất nói về nó chỉ tả một thứ mang lại trò vui giải trí cho người quyền quý, nơi các chiến binh ngồi vui vẻ với nhau trong sảnh tiệc, vừa đủ mờ để không chốt được nghĩa nào. Các hướng đoán đưa ra gồm ống lắc xúc xắc, quân cờ, cây lê và chuyện sinh nở. Chữ Algiz cũng vướng: tên dựng lại là con nai sừng tấm, nhưng khổ thơ tiếng Anh cổ lại nói về một loài cói mọc dưới đầm lầy, sắc tới mức ai chạm vào cũng toé máu. Hai nghĩa ấy đều thật và cả hai đều được giữ lại. Eihwaz và Ingwaz cũng nằm trong nhóm còn tranh cãi.

Lời khuyên

Biết rõ chỗ nào chắc chỗ nào còn tranh cãi không làm bạn yếu đi khi xem rune, mà làm bạn đọc đúng hơn. Với những chữ mà ba nơi cùng nói một điều, hãy đọc dứt khoát. Với những chữ còn dị bản, hãy nhìn cả chùm nghĩa rồi để hoàn cảnh câu hỏi chọn giúp: người đang hỏi chuyện tiền nong thì chữ Uruz nghiêng về sức làm ra của, người đang hỏi chuyện sức khoẻ thì nghiêng về sinh lực thô. Và khi gặp Perthro, hãy đọc nó đúng như bản chất của nó: điều chưa lộ ra, phần còn nằm trong ống chưa đổ xuống bàn.

Phân biệt, đừng nhầm

Có chín chữ Elder Futhark chỉ được duy nhất một bài thơ nhắc tới, gồm Gebo, Wunjo, Eihwaz, Perthro, Algiz, Ehwaz, Ingwaz, Dagaz và Othala. Lý do rất đơn giản: hàng chữ rút gọn đời sau đã bỏ đi đúng những chữ này, nên hai bài thơ Bắc Âu không có chỗ nào nói tới chúng. Không có cách nào tìm thêm nguồn thứ hai, vì tư liệu cổ chỉ còn tới đó chứ không phải người đời nay lười tìm. Nhân tiện, đừng nhầm Eihwaz với Ehwaz: chữ thứ mười ba là cây thuỷ tùng, chữ thứ mười chín là con ngựa, hai chữ khác hẳn nhau mà tên đọc lên rất dễ lẫn.

Câu hỏi thường gặp

Nghĩa các chữ rune có phải do người xưa ghi lại không?

Không hẳn. Bài thơ soạn riêng cho hàng chữ hai mươi bốn chữ đã mất, nên nghĩa hiện nay được dựng lại từ tên chữ giữ trong ba bài thơ thuộc các hàng chữ khác và từ đối chiếu ngôn ngữ German cổ.

Rune Perthro nghĩa là gì?

Đây là chữ khó nhất của cả hàng chữ, tới nay chưa ai đọc ra tên gốc một cách chắc chắn. Các hướng đoán gồm ống lắc xúc xắc, quân cờ, cây lê và chuyện sinh nở, nên nghĩa quen dùng là điều bí ẩn chưa lộ.

Chữ rune nào có nhiều nghĩa khác nhau?

Rõ nhất là Uruz, Ansuz, Kenaz và Thurisaz. Ba bài thơ gọi tên bốn chữ này theo những cách khác nhau, có khi ngược hẳn sắc thái, và cả các cách gọi ấy đều là truyền thống thật cần giữ lại.

Eihwaz và Ehwaz có phải một chữ không?

Không, đây là hai chữ hoàn toàn khác nhau và rất hay bị lẫn vì tên đọc gần giống. Eihwaz là cây thuỷ tùng, đứng thứ mười ba; Ehwaz là con ngựa, đứng thứ mười chín trong hàng chữ.

Đọc thêm về Bói Bài

• Bói bài hỏi nhanh: Rút bài gỡ rối một chuyện canh cánh
• Bói bài hỏi nhanh: Rút một lá bài cho câu hỏi canh cánh
• Bói bài hỏi nhanh cho một việc: Cách rút bài đúng khi cần