Cửu Tông Môn — chín phép

Là gì

Cửu Tông Môn là chín cửa lớn của Đại Lục Nhâm. Một lá Lục Nhâm dựng xong có hai tầng chữ: Tứ Khóa là bốn cặp trên dưới lấy ra từ ngày và giờ bạn đặt câu hỏi, giống bốn tấm ảnh chụp bốn góc của hoàn cảnh; Tam Truyền là ba chặng Sơ, Trung, Mạt, tức đầu việc, giữa việc và cuối việc. Cửu Tông Môn chính là chín phép đưa bốn tấm ảnh kia thành ba chặng ấy. Chữ tông nghĩa là mối lớn, chữ môn nghĩa là cửa: chín mối cửa mà mọi lá số đều phải đi qua đúng một trong số đó. Đây là phần xương sống của môn Lục Nhâm — thiếu nó thì bốn khóa chỉ còn là mấy chữ rời, chưa thành một câu chuyện có đầu có cuối.

Cấu trúc và cách hiểu

Chín cửa mang chín tên chữ Hán, dịch ra đều thành hình ảnh dễ nhớ. Tặc Khắc (賊克) là cửa của va chạm: tặc là kẻ dưới lấn kẻ trên, khắc là bề trên đè bề dưới. Bỉ Dụng (比用) nghĩa là dùng cái cùng loại với mình, cửa của việc chọn người cùng phe. Thiệp Hại (涉害) là lội qua chỗ hại, đo xem bên nào phải đi qua nhiều va vấp hơn. Dao Khắc (遙剋) là khắc từ xa: hai bên không chạm nhau mà vẫn gọi được nhau qua khoảng cách. Ngang Tinh, còn đọc là Mão Tinh (昴星), là cửa mượn một ngôi sao cố định trên trời làm điểm tựa.

Biệt Trách (別責) là quy trách riêng cho một mối khác khi lệ thường không dùng được. Bát Chuyên (八專) là tám mối dồn cả về một chỗ, người và việc quấn lấy nhau không còn tách bạch. Phục Ngâm (伏吟) là nằm im mà rên, cả vòng mười hai vị đều ở nguyên chỗ cũ, bị nén mà không vươn ra được. Phản Ngâm (反吟) là lật ngược mà rên, mười hai vị đều nhảy sang đúng chỗ đối diện, hai bên qua lại lấn nhau.

Ý nghĩa cốt lõi

Điều đáng nhớ nhất là: tên cửa mà lá số đi qua tự nó đã là một lời đoán. Cùng một câu hỏi, lá rơi vào cửa Tặc Khắc cho bạn hoàn cảnh có va chạm thật, có kẻ lấn người chịu, mọi sự lộ ra ngoài mặt. Lá rơi vào cửa Phục Ngâm lại cho hoàn cảnh đứng yên, nén lại, chưa chuyển động. Người xưa không đặt chín cái tên này cho vui tai — mỗi cái tên là một bức tranh nhỏ về thế đứng của sự việc. Vì vậy khi cầm một lá Lục Nhâm, câu đáng hỏi đầu tiên không phải là ba chặng ra chữ gì, mà là lá này đi qua cửa nào. Biết cửa rồi thì cái khí chung của cả lá đã lộ, phần chi tiết về sau chỉ tô đậm thêm.

Đi sâu hơn

Chín cửa không dùng đều nhau. Tặc Khắc là cửa rộng nhất, phần lớn lá số đi qua đây, nên người học bao giờ cũng gặp nó trước. Ngược lại, có những cửa cả đời xem hiếm khi gặp: trong bảy trăm hai mươi thế khóa cổ điển, Biệt Trách chỉ hiện đúng chín lần, hơn một phần trăm một chút; Ngang Tinh mười sáu lần, khoảng hai phần trăm. Người xưa còn nói thẳng rằng mấy phép hiếm ấy các bậc đi trước đều giữ kín, ít truyền ra ngoài. Chính vì hiếm mà chúng đáng giá: lá số rơi vào một cửa hiếm là dấu hiệu hoàn cảnh đang ở thế bất thường, đừng đem lối nghĩ thường ngày áp vào.

Lời khuyên

Khi tra cứu, bạn nhớ ba điều. Một, đọc tên cửa trước rồi mới đọc chi tiết, vì cái tên cho cái khí chung mà khí chung là phần ít sai nhất. Hai, một lá chỉ đi một cửa, nên ai giải lá của bạn bằng hai ba cửa cùng lúc là đang gán chữ cho sang chứ không phải đang đọc lá. Ba, cửa nói cách việc vận hành chứ không nói bạn nên làm gì; muốn biết nên làm gì thì còn phải xem việc bạn hỏi thuộc loại nào.

Phân biệt, đừng nhầm

Đừng nhầm Cửu Tông Môn với sáu mươi tư khóa thể. Cửu Tông Môn trả lời câu hỏi việc này đi theo đường nào; khóa thể trả lời câu hỏi thế đứng này gọi tên là gì. Hai tầng nối tiếp nhau chứ không thay nhau. Cũng đừng nhầm cửa với điềm lành dữ: không cửa nào trong chín cửa xấu sẵn hay tốt sẵn. Phục Ngâm nằm im, với người đang muốn đi thì là bị giữ chân, nhưng với người đang muốn yên chỗ thì lại đúng ý.

Câu hỏi thường gặp

Cửu Tông Môn trong Lục Nhâm là gì?

Là chín cửa, tức chín phép đưa bốn khóa đã dựng thành ba chặng đầu, giữa, cuối của sự việc. Mọi lá Lục Nhâm đều đi qua đúng một trong chín cửa ấy, không lá nào đứng ngoài.

Chín phép của Cửu Tông Môn tên là gì?

Tặc Khắc, Bỉ Dụng, Thiệp Hại, Dao Khắc, Ngang Tinh còn gọi Mão Tinh, Biệt Trách, Bát Chuyên, Phục Ngâm và Phản Ngâm. Mỗi tên là một hình ảnh mô tả thế đứng của sự việc trong lá số.

Phép nào của Cửu Tông Môn hay gặp nhất?

Tặc Khắc gặp nhiều hơn cả, phần lớn lá số đi qua cửa này. Hiếm nhất là Biệt Trách, trong bảy trăm hai mươi thế khóa cổ điển chỉ hiện đúng chín lần.

Cửu Tông Môn khác khóa thể ở chỗ nào?

Cửu Tông Môn nói việc đi theo đường nào để thành ba chặng, còn khóa thể đặt tên cho thế cục sau khi lá đã đủ chữ. Hai tầng nối tiếp nhau, một bên là lối đi, một bên là tên gọi.

Lá số rơi vào cửa hiếm thì tốt hay xấu?

Không cửa nào tốt sẵn hay xấu sẵn. Rơi vào cửa hiếm chỉ có nghĩa hoàn cảnh đang ở thế bất thường, cần đọc kỹ hơn và đừng đem lối nghĩ thường ngày áp vào.