Tất Pháp Phú là gì

Là gì

Tất Pháp Phú (畢法賦) là bài phú tổng kết phép đoán của Đại Lục Nhâm, soạn từ đời Tống, cách nay chừng nghìn năm. Chữ tất nghĩa là trọn, là xong; chữ pháp là phép. Tên bài nói thẳng ý người soạn: gom cho trọn những phép đoán cốt yếu vào một chỗ để người sau khỏi phải lần mò khắp nơi. Toàn bài gồm một trăm câu thơ bảy chữ, xếp thành năm mươi cặp, mỗi cặp hai câu đối nhau. Trong nhà Lục Nhâm, đây là văn bản được học thuộc nhiều nhất, vì nó ngắn, có vần, và vì nó nói thẳng vào phần khó nhất của nghề: đứng trước một lá đã dựng xong thì nói cái gì.

Cấu trúc và cách hiểu

Cái hay của bài phú nằm ở lối xếp từng cặp đối nhau. Một câu nói mặt thuận thì câu kế nói ngay mặt nghịch. Có cặp nói chiều của việc: câu này tả cảnh người kia tìm đến cầu mình, câu kia tả cảnh chính mình phải đi cầu người — hai thế thương lượng ngược hẳn nhau, và ai đang ở thế nào thì cách nói năng phải khác. Có cặp nói chuyện cửa nhà: người đông mà chỗ ở chật, đối lại là nhà rộng mà người thì thưa, khí tán, việc chung khó gom đủ tay. Lối xếp này giúp người học dễ thuộc, nhưng quan trọng hơn, nó nhắc một điều rất nhân hậu: thế nào cũng có mặt trái của nó, và không có hoàn cảnh nào chỉ có một chiều.

Ý nghĩa cốt lõi

Tất Pháp Phú nằm ở tầng trên của tên gọi thế cục. Bảng khóa thể đặt tên cho thế đứng, còn bài phú cho lời đoán nhân quả: gặp thế này thì việc đi ra sao, phần được nằm ở đâu, phần mất nằm ở đâu. Nói cách khác, khóa thể trả lời câu hỏi cái này gọi là gì, còn Tất Pháp Phú trả lời câu hỏi thế thì sao. Người học Lục Nhâm đi đến một lúc sẽ nhận ra dựng lá là phần dễ, đọc lá mới là phần khó — và bài phú chính là cây cầu bắc qua chỗ khó ấy.

Biểu hiện thực tế

Vài câu quen thuộc đủ cho bạn thấy giọng của bài phú. Có câu nói về khoảng trống, tức Không Vong: chỗ trống chồng lên chỗ trống thì việc hóa rỗng, đừng đeo đuổi nữa. Lại có câu tinh tế hơn hẳn, dạy rằng mừng hay sợ khoảng trống mới là chỗ tinh diệu — việc xấu rơi vào khoảng trống là điều đáng mừng, còn việc tốt rơi vào khoảng trống mới đáng lo. Một cặp khác nói về ba chặng của lá: ba chặng nối nhau cùng nuôi nhau thì có người tiến cử, nâng đỡ; ba chặng quay ra lấn nhau thì bị nhiều người chèn ép. Câu nào cũng ngắn, cũng đời, và cũng nói được ngay mà không cần giảng dài.

Cách dùng

Phần quý nhất của bài phú lại là mấy câu không đoán việc, mà dặn người đọc lá. Một câu dạy: cái không thuộc điều đang hỏi thì đừng nói — lá bày ra nhiều thứ nhưng người ta chỉ hỏi một chuyện, nói tràn sang chuyện khác là làm loãng câu trả lời họ cần. Một câu khác dạy: điều đang hỏi không hiện ra trong lá thì đừng cố nặn, hãy dựa vào loại việc mà suy, vì hỏi tiền khác hỏi người, khác hỏi đường đi. Lại có câu nhắc rằng hỏi chuyện thường ngày mà lá không ứng thì dù thấy tượng lành cũng đừng vội mừng. Đó là kỷ luật nghề nghiệp viết thành thơ, và đó cũng là chỗ phân biệt người đọc lá tử tế với người nói cho sang miệng.

Phân biệt, đừng nhầm

Hai điều hay bị nhầm. Thứ nhất về số câu: chính bản là một trăm câu, còn bản một trăm lẻ tám câu là do đời sau mở rộng thêm. Gặp hai con số đừng tưởng có hai bài phú khác nhau. Thứ hai về cách dùng: không phải câu nào trong bài cũng áp được vào mọi lá. Mỗi câu ứng với một thế riêng của nó, và chính bài phú cũng có câu tự cảnh báo rằng dùng bừa thì họa phúc đoán ra sai lệch hết. Thuộc lòng cả trăm câu rồi rải vào lá số cho oai là cách dùng sai nặng nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tất Pháp Phú là gì?

Là bài phú tổng kết phép đoán của Đại Lục Nhâm, soạn từ đời Tống, gồm một trăm câu thơ bảy chữ xếp thành năm mươi cặp đối nhau. Đây là văn bản được học thuộc nhiều nhất trong môn này.

Tất Pháp Phú có bao nhiêu câu?

Chính bản một trăm câu. Bản một trăm lẻ tám câu là do người đời sau mở rộng thêm, không phải bản gốc, nên gặp hai con số đừng tưởng có hai bài khác nhau.

Tất Pháp Phú khác bảng khóa thể ở chỗ nào?

Khóa thể đặt tên cho thế đứng của lá, còn bài phú cho lời đoán nhân quả về việc. Một bên trả lời cái này gọi là gì, một bên trả lời thế thì việc đi ra sao.

Vì sao Tất Pháp Phú xếp thành từng cặp đối nhau?

Vì mỗi thế đều có mặt ngược lại của nó. Xếp cặp vừa giúp dễ thuộc, vừa nhắc người đọc rằng không hoàn cảnh nào chỉ có một chiều duy nhất.

Người mới học nên đọc Tất Pháp Phú thế nào?

Đọc để hiểu giọng và hiểu lẽ, đừng học thuộc rồi rải bừa vào lá số. Mỗi câu ứng với một thế riêng, dùng sai chỗ thì lời đoán lệch hẳn, chính bài phú cũng nói như vậy.