Văn khấn cải táng (sang cát)

Ý nghĩa

Cải táng, dân gian gọi là sang cát hay bốc mộ, là việc mở mộ cũ, lấy hài cốt người mất rửa sạch, xếp vào tiểu sành (chiếc hòm nhỏ bằng sành có nắp) rồi chôn ở nơi an táng mới. Theo tục nhiều vùng phía Bắc và một phần miền Trung, người mất được chôn hai lần: lần đầu gọi là hung táng, chôn trong quan tài; sau thường từ ba năm trở lên thì cải táng, lần chôn sau gọi là cát táng, để yên lâu dài.

Người xưa coi cải táng là việc hiếu: đưa hài cốt người thân về chỗ sạch sẽ, khô ráo, yên ổn, để người mất được an nghỉ và con cháu yên lòng. Vì động đến mộ phần, trước khi làm phải khấn xin phép Sơn thần, Thổ địa nơi mộ cũ và khấn báo hương linh người mất; khi đặt tiểu ở nơi mới lại khấn thần linh nơi ấy. Có nhà còn khấn báo tổ tiên ở nhà trước ngày làm.

Ngày nay nhiều nơi chỉ táng một lần, chôn hẳn hoặc hỏa táng, nên không có việc cải táng. Bài này dành cho gia đình có việc sang cát, bốc mộ, dời mộ. Nếu bạn chỉ đi thăm, sửa sang mộ dịp đầu tháng Ba thì dùng bài văn khấn Thanh Minh (tảo mộ).

Thời điểm cúng

Cải táng thường làm vào những tháng cuối năm âm lịch, khoảng tháng Mười đến tháng Chạp, hoặc đầu xuân trước Thanh Minh, khi trời khô ráo, ít mưa. Ngày giờ do gia đình chọn theo phong tục; nhiều nhà nhờ người có kinh nghiệm xem ngày giờ giúp.

Theo nếp cũ, việc bốc mộ thường làm lúc trời chưa sáng hoặc ban đêm, có che bạt, che ô để hài cốt không phơi ra nắng. Lễ khấn Sơn thần Thổ địa làm trước khi động mộ; lễ ở nơi an táng mới làm khi đặt tiểu, đắp mộ.

Cách sắm lễ

Lễ khấn thần linh ở mộ cũ gồm hương, đèn nến, hoa, trầu cau, rượu, trà, chén nước, đĩa quả, đĩa gạo muối, vàng mã, và mâm lễ mặn như xôi, gà luộc hoặc thủ lợn theo nếp nhà. Lễ ở nơi an táng mới sắm tương tự, có thể gọn hơn.

Đồ dùng cho việc sang cát: tiểu sành mới có nắp, nước sạch và rượu hoặc nước thơm (nhiều nơi dùng nước ngũ vị) để rửa hài cốt, vải đỏ hoặc vải trắng, giấy lót, bạt hoặc ô che, đèn soi, găng tay và khẩu trang cho người làm. Những việc này thường do người có kinh nghiệm làm, gia đình chuẩn bị theo lời dặn của họ.

Nhiều nhà khấn báo tổ tiên tại nhà trước ngày cải táng, với hương, hoa, đĩa quả, chén nước trên ban thờ gia tiên. Vàng mã sắm vừa phải, hóa gọn ở chỗ an toàn.

Các bước hành lễ

1. Khấn báo tổ tiên tại nhà trước ngày cải táng, xin phép cho con cháu được sang cát cho người mất (tùy nơi).
2. Bày lễ cạnh mộ cũ, thắp hương, người đứng lễ đọc phần khấn Sơn thần Thổ địa xin phép động mộ.
3. Thắp hương, đọc phần khấn hương linh người mất, báo việc sang cát và xin hương linh chấp thuận.
4. Để người có kinh nghiệm mở mộ, rửa hài cốt, xếp vào tiểu sành; con cháu đứng quanh, che kín để hài cốt không phơi nắng.
5. Đưa tiểu về nơi an táng mới, bày lễ, đọc phần khấn tại nơi an táng mới rồi hạ tiểu, đắp mộ.
6. Chờ hết tuần hương, hóa vàng ở chỗ an toàn, lấp gọn mộ cũ và dọn sạch cả hai nơi.
7. Về nhà thắp hương báo tổ tiên việc cải táng đã xong.

Lưu ý

Cải táng là việc lớn trong họ, nên bàn kỹ với anh em, bậc cao niên và nhờ người có kinh nghiệm làm. Người đứng lễ mặc quần áo kín đáo, sẫm màu; đọc khấn chậm, rõ, vừa đủ nghe. Theo quan niệm dân gian, có nơi kiêng cho trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người đang ốm đến gần lúc mở mộ; bạn theo lời dặn của người lớn trong họ.

Giữ vệ sinh khi làm: người làm đeo găng tay, khẩu trang, rửa tay sạch sau khi xong. Hóa vàng ở chỗ trống, xa cỏ khô, trông đến khi tàn hẳn; rác và đồ lễ thừa thu dọn, không bỏ lại nghĩa trang. Dời mộ trong nghĩa trang cần báo trước với ban quản lý nghĩa trang hoặc chính quyền nơi đó theo quy định.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.