Ý nghĩa
Lễ đầy tháng, dân gian thường gọi là cúng Mụ, là lễ cúng khi em bé tròn một tháng tuổi. Theo quan niệm dân gian, mỗi đứa trẻ ra đời đều có mười hai bà Mụ nặn ra hình hài, dạy bé bú, bé ngủ, bé cười, bé lẫy, cùng Đức Ông trông nom che chở. Vì vậy khi bé tròn tháng, cha mẹ bày lễ tạ ơn các bà Mụ và Đức Ông đã giúp cho mẹ tròn con vuông, và xin các ngài tiếp tục chăm nom cho bé.
Lễ đầy tháng cũng là dịp gia đình thắp hương báo với tổ tiên rằng nhà đã có thêm con cháu, xin ông bà phù hộ cho bé. Họ hàng, hàng xóm đến thăm, mừng cho bé và chúc mẹ mau lại sức sau thời gian ở cữ. Có nhà nhân dịp này mới chính thức đặt tên cho bé, hoặc báo tên bé trước ban thờ gia tiên.
Lễ đầy tháng và lễ thôi nôi dễ nhầm với nhau. Đầy tháng làm khi bé tròn một tháng, thôi nôi làm khi bé tròn một năm. Hai lễ có mâm cúng và lời khấn gần giống nhau, đều tạ ơn bà Mụ và cầu cho bé hay ăn chóng lớn. Nếu bé đã tròn một tuổi thì bạn dùng bài Văn khấn thôi nôi.
Thời điểm cúng
Lễ đầy tháng làm khi bé tròn một tháng tính theo âm lịch. Nhiều nơi có lệ làm sớm hơn ngày tròn tháng một hai hôm: câu hay nghe là gái lùi hai ngày, trai lùi một ngày, tức làm sớm hơn chừng ấy ngày; nhưng có nơi tính ngược lại, có nơi làm đúng ngày. Bạn cứ theo nếp của ông bà trong nhà.
Lễ thường cúng vào buổi sáng, trước giờ trưa, để cúng xong còn mời họ hàng dùng bữa. Có nhà chọn giờ hoàng đạo trong ngày. Nếu đúng ngày bận việc, các nhà thường làm sớm hơn chứ ít khi để muộn hơn ngày tròn tháng.
Cách sắm lễ
Mâm cúng Mụ theo lối truyền thống gồm mười hai phần nhỏ dâng mười hai bà Mụ và ba phần lớn dâng Đức Ông. Mỗi phần thường có xôi (xôi gấc, xôi đậu), chè (chè trôi nước, chè đậu trắng) và trầu cau; ba phần của Đức Ông bày to hơn. Đi cùng là hương, hoa tươi, đĩa ngũ quả, chén nước, chén rượu, và gà luộc hoặc heo quay nếu nhà làm lễ mặn.
Miền Nam thường bày thêm đồ lễ cho các bà Mụ đủ mười hai phần như quần áo giấy, hài giấy, có nơi thêm son phấn, gương lược nhỏ, bánh kẹo. Miền Bắc thường gọn hơn: một mâm lễ Mụ có xôi, chè, gà, hoa quả, trầu cau, vàng mã, đi cùng mâm cơm cúng gia tiên. Vàng mã chỉ cần vừa phải.
Mâm lễ Mụ thường đặt trên một chiếc bàn sạch ở gian giữa nhà, gần ban thờ gia tiên, đủ rộng để người lớn bế bé đứng khấn. Nhà có ban thờ gia tiên thì dâng thêm hương hoa, trầu cau, mâm cơm hoặc xôi gà để báo với tổ tiên.
Các bước hành lễ
- Dọn dẹp nhà cửa, lau ban thờ gia tiên, kê một chiếc bàn sạch ở gian giữa để bày lễ Mụ.
- Bày mười hai phần lễ nhỏ và ba phần lễ lớn, cùng hương hoa, trầu cau, hoa quả, rượu nước, vàng mã; dâng lễ lên ban thờ gia tiên.
- Thắp hương trên ban thờ gia tiên và ở mâm lễ Mụ, thường mỗi nơi ba nén (số lẻ).
- Bế bé đứng trước mâm lễ; cha của bé hoặc ông bà đọc bài khấn, xong vái ba vái.
- Chờ hết tuần hương thì hóa vàng mã ở chỗ thoáng. Có nơi còn lấy một cánh hoa chấm chút nước quệt nhẹ lên môi bé, mong bé sau này ăn nói có duyên.
- Hạ lễ, chia xôi chè cho cả nhà và khách cùng thụ lộc, mừng cho bé.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn đầy tháng (cúng Mụ)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy mười hai Bà Mụ, chư vị Tiên nương.
Con kính lạy Đức Ông, Đức Bà cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Vợ chồng chúng con sinh được con (trai hoặc gái) đặt tên là (tên bé). Nhờ ơn Trời Phật, tổ tiên và các Bà Mụ che chở, mẹ tròn con vuông, nay cháu vừa tròn một tháng tuổi.
Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, xôi chè, trầu cau, phẩm vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời Đức Ông, Đức Bà, mười hai Bà Mụ, chư vị Tôn thần cùng hương linh gia tiên giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con xin tạ ơn các Bà Mụ đã nặn cho cháu hình hài vẹn toàn, dạy cháu bú, dạy cháu ngủ, dạy cháu cười.
Cúi xin chư vị thương tình phù hộ độ trì cho cháu (tên bé) hay ăn chóng lớn, ăn ngon ngủ yên, mát da mát thịt, không quấy khóc, không ốm đau.
Phù hộ cho mẹ cháu mau lại sức, cả nhà bình an khang thái, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn đầy tháng (cúng Mụ)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy mười hai Bà Mụ, Đức Ông, Đức Bà cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy hương linh tổ tiên nội ngoại.
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), cháu (tên bé) vừa tròn một tháng tuổi.
Chúng con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, tạ ơn chư vị đã che chở cho mẹ tròn con vuông.
Cúi xin phù hộ cho cháu hay ăn chóng lớn, mạnh khỏe bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người khấn và cha mẹ ăn mặc gọn gàng, kín đáo. Bế bé đứng trước mâm lễ một lúc cho có lễ, rồi đưa bé vào chỗ thoáng. Trẻ một tháng tuổi rất nhạy với khói, nên thắp ít hương, đặt bát hương và nến xa chỗ bé nằm, mở cửa cho thoáng.
Đọc khấn rõ ràng, vừa đủ nghe, khấn thầm cũng được; ông bà khấn thay cha mẹ cũng được. Theo quan niệm dân gian, trong ngày lễ nên nói lời vui, lời lành về bé. Hóa vàng trong chậu, ở chỗ thoáng, xa rèm cửa và đồ dễ cháy, có người trông đến khi tắt hẳn.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng đầy tháng tính theo âm lịch hay dương lịch?
Theo nếp cổ truyền thì tính theo âm lịch. Nhiều nơi làm sớm hơn ngày tròn tháng một hai hôm, câu hay nghe là gái lùi hai ngày, trai lùi một ngày; cách tính mỗi nơi có khác, bạn theo nếp nhà mình.
Vì sao mâm cúng Mụ có mười hai phần nhỏ và ba phần lớn?
Theo quan niệm dân gian, mười hai phần nhỏ dâng mười hai bà Mụ, ba phần lớn dâng Đức Ông. Nhà neo người thì một mâm lễ gọn có đủ hương hoa, xôi chè, trầu cau cũng được.
Ai là người đứng khấn lễ đầy tháng?
Thường là cha của bé hoặc ông bà nội, mẹ hoặc bà bế bé đứng cạnh. Nhà nào ông bà quen khấn thì để ông bà khấn.
Cúng đầy tháng lễ mặn hay lễ chay?
Mâm Mụ phần nhiều là xôi, chè, hoa quả, trầu cau; nhiều nhà thêm gà luộc hoặc heo quay. Cả hai cách đều có, bạn theo nếp nhà mình.
Có cần mời thầy cúng không?
Không cần. Lễ đầy tháng là lễ trong nhà, cha mẹ hoặc ông bà tự khấn được, chỉ cần đọc đúng tên bé và ngày tháng.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy