Ý nghĩa
Cúng cơm là tục dâng cơm hằng ngày lên bàn thờ người mới mất trong thời gian để tang. Người Việt giữ quan niệm thờ người mất như khi người còn sống (sự tử như sự sinh), nên đến bữa, con cháu xới bát cơm, gắp thức ăn dâng lên, thắp nén hương mời người thân về cùng ăn với gia đình như những ngày còn sum họp.
Tang lễ cổ có lệ dâng lễ trước linh sàng mỗi sáng và mỗi chiều, gọi là triêu điện, tịch điện. Ngày nay phần nhiều gia đình giữ nếp giản dị hơn: mỗi ngày dâng cơm theo bữa ăn của nhà, liên tục đến lễ 49 ngày (chung thất) hoặc lễ 100 ngày (tốt khốc, nghĩa là thôi khóc).
Lời khấn cúng cơm ngắn và mộc, như lời con cháu mời người thân về dùng bữa. Bài đầy đủ dưới đây thường đọc ở bữa cơm đầu tiên sau khi an táng hoặc những ngày cúng tuần (cứ bảy ngày một lần); bữa thường ngày đọc bản ngắn là đủ. Nếu bạn đang làm lễ 49 ngày hay 100 ngày thì dùng bài Văn khấn cúng 49 ngày hoặc Văn khấn cúng 100 ngày.
Thời điểm cúng
Cúng cơm làm hằng ngày từ khi lập bàn thờ linh, qua những ngày quàn, và tiếp tục sau khi an táng. Mỗi ngày thường dâng hai bữa sáng và chiều, có nhà dâng cả ba bữa theo bữa ăn của gia đình; dâng trước khi cả nhà ngồi vào mâm.
Nhiều gia đình cúng cơm đến hết 49 ngày, có nhà giữ đến 100 ngày, có nơi cúng đến giỗ đầu. Sau đó thôi dâng cơm hằng ngày, chỉ thắp hương vào ngày rằm, mùng một và các ngày giỗ như ban thờ gia tiên.
Cách sắm lễ
Mâm cơm cúng là bữa cơm thường ngày của gia đình: một bát cơm, đôi đũa, vài món ăn nhà nấu trong bữa, bát canh, chén nước hoặc chén trà, có nhà thêm chén rượu nhỏ. Nhiều gia đình nấu thêm món người mất lúc sinh thời ưa thích. Nhà theo đạo Phật thường dâng cơm chay, nhất là trong 49 ngày đầu.
Mâm cơm đặt trên bàn thờ linh, là bàn thờ riêng của người mới mất, có di ảnh, linh vị, bát hương. Theo nếp nhiều nơi, bàn thờ này để riêng, chưa gộp vào ban thờ gia tiên cho đến khi qua lễ 100 ngày, giỗ đầu hoặc giỗ hết, tùy nơi. Cúng cơm hằng ngày thường không dùng vàng mã.
Các bước hành lễ
- Xới riêng bát cơm đầu nồi và gắp mỗi món một ít ra bát đĩa nhỏ trước khi cả nhà ăn.
- Lau bàn thờ linh, thay nước nếu cần, rồi bày cơm, đũa, thức ăn, chén nước lên bàn thờ.
- Thắp hương, thường một hoặc ba nén, rồi khấn mời người mất về dùng cơm.
- Chờ hết tuần hương, hoặc hương cháy quá nửa tùy nhà, vái tạ rồi hạ mâm.
- Hạ mâm cơm xuống, cả nhà cùng dùng bữa; tắt nến, lau lại bàn thờ cho sạch.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn cúng cơm (trong tang)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất).
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Thương nhớ (cụ/ông/bà) (tên người mất), mất ngày (ngày mất), hưởng thọ (hưởng thọ) tuổi.
Ngày tháng thoi đưa, âm dương cách biệt, con cháu nhớ thương khôn xiết, sớm hôm giữ nén hương thơm.
Nay đến bữa, chúng con thành tâm sửa biện cơm canh, trà nước, dâng lên trước linh vị.
Cúi xin chư vị Tôn thần cho phép hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất) được về trước linh vị thụ hưởng.
Kính mời hương linh về dùng bữa cơm cùng con cháu, chứng giám lòng thành.
Cúi mong hương linh được thanh thản, sớm siêu sinh tịnh độ, phù hộ cho con cháu trong nhà bình an, mạnh khỏe.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước linh vị kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn cúng cơm (trong tang)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất).
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Đến bữa, con cháu dâng bát cơm, chén nước, kính mời (cụ/ông/bà) về dùng cơm cùng con cháu.
Cúi mong (cụ/ông/bà) được thanh thản, phù hộ cho con cháu bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Cúng cơm quý ở chỗ đều đặn. Ngày nào bận, không kịp nấu, bạn dâng bát cơm, chén nước và nén hương cũng được; theo quan niệm dân gian, không nên bỏ trống nhiều bữa liền. Dâng cơm trước khi cả nhà ăn, không dâng đồ ăn thừa.
Lời khấn hằng ngày có thể ngắn như lời mời người thân lúc còn sống, khấn thầm cũng được. Hương, nến trên bàn thờ linh nên có người trông; tắt nến trước khi ra khỏi nhà hoặc đi ngủ.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng cơm trong tang kéo dài bao lâu?
Nhiều nhà cúng hằng ngày đến hết 49 ngày, có nhà đến 100 ngày, có nơi đến giỗ đầu. Bạn theo nếp của nhà mình hoặc hỏi người lớn trong họ.
Mỗi ngày cúng cơm mấy lần?
Thường hai bữa sáng và chiều, có nhà cúng cả ba bữa theo bữa ăn của gia đình. Quan trọng là dâng trước khi cả nhà ăn.
Có phải đọc bài khấn dài mỗi bữa không?
Không cần. Bài đầy đủ thường đọc ở bữa đầu hoặc những ngày cúng tuần; bữa thường ngày đọc bản ngắn, hoặc mời như lúc người còn sống.
Cúng cơm chay hay cơm mặn?
Tùy nhà. Nhà theo đạo Phật thường dâng cơm chay, nhất là trong 49 ngày đầu; nhà khác dâng bữa cơm thường ngày, thêm món người mất ưa thích.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy