Ý nghĩa
Lễ cưới, còn gọi là lễ thành hôn hay lễ rước dâu, là lễ lớn nhất trong phong tục cưới hỏi của người Việt. Trong ngày này, cả nhà trai và nhà gái đều làm lễ yết cáo gia tiên, tức thắp hương trình với tổ tiên việc con cháu nên vợ nên chồng. Hôn nhân xưa nay được coi là việc của hai dòng họ, nên phải thưa với ông bà trước khi đưa dâu, đón dâu.
Ở nhà gái, lễ gia tiên là lời con gái từ biệt tổ tiên, cha mẹ để về nhà chồng; chàng rể cũng thắp hương ra mắt tổ tiên nhà vợ. Ở nhà trai, khi dâu về tới cửa, đôi vợ chồng mới cùng thắp hương lạy tổ tiên, trình rằng nhà đã có thêm người con dâu, xin ông bà nhận cháu dâu vào dòng họ và phù hộ cho đôi trẻ.
Nhiều nơi còn giữ lễ tơ hồng, tạ Ông Tơ Bà Nguyệt, hai vị mà theo tích xưa se duyên cho đôi lứa; lễ này có lời khấn riêng. Bài khấn dưới đây là lễ gia tiên, dùng cho cả hai nhà, bạn đọc đúng câu dành cho bên mình. Nếu đang làm lễ dạm ngõ hay ăn hỏi thì dùng bài Văn khấn dạm ngõ, ăn hỏi (báo hỷ gia tiên).
Thời điểm cúng
Ngày cưới và giờ đón dâu thường được chọn theo tuổi đôi trẻ, phần nhiều vào giờ hoàng đạo buổi sáng. Nhà trai thắp hương khấn gia tiên trước giờ lên đường đi đón dâu. Nhà gái làm lễ gia tiên khi nhà trai tới, trước lúc đưa cô dâu ra khỏi nhà.
Khi đoàn rước dâu về tới nhà trai, đôi vợ chồng mới làm lễ gia tiên ngay, trước khi ra mắt họ hàng và vào tiệc. Lễ tơ hồng có nơi làm trước giờ đón dâu, có nơi làm sau khi dâu về.
Cách sắm lễ
Ban thờ hai nhà lau dọn, thay nước, cắm hoa tươi từ hôm trước; nhiều nhà trang hoàng thêm câu đối đỏ, chữ Song Hỷ. Mâm lễ gia tiên gồm hương, hoa, đôi nến hoặc đôi đèn đỏ, trầu cau, rượu, trà, đĩa ngũ quả, cùng xôi gà hoặc mâm cỗ tùy nhà. Vàng mã nếu dùng thì vừa phải.
Nhà trai mang theo lễ đón dâu, thường có trầu cau, rượu, có nơi thêm chè, bánh, hoa quả; nhà gái nhận lễ, đặt lên ban thờ rồi mới làm lễ gia tiên. Miền Nam có lễ lên đèn: đại diện hai họ thắp đôi đèn cầy đỏ trên bàn thờ nhà gái, trước khi đôi trẻ lạy tổ tiên.
Nếu làm lễ tơ hồng, nhà làm lễ bày riêng một mâm nhỏ gồm hương hoa, trầu cau, rượu, bánh trái, hoa quả, có nơi thêm xôi gà; lễ này đọc bài khấn riêng dâng Ông Tơ Bà Nguyệt, không gộp vào lời khấn gia tiên.
Các bước hành lễ
- Lau dọn, trang hoàng ban thờ gia tiên, bày mâm lễ trước giờ đón dâu.
- Khấn gia tiên ở nhà trai trước giờ lên đường: chủ hôn (thường là bố chú rể hoặc trưởng họ) thắp ba nén hương, đọc bài khấn báo việc đi đón dâu, chú rể đứng sau cùng vái.
- Nhận lễ ở nhà gái khi nhà trai tới, đặt lễ lên ban thờ; chủ hôn nhà gái thắp hương đọc bài khấn, rồi cô dâu chú rể cùng thắp hương, vái lạy tổ tiên và chào cha mẹ trước khi đi.
- Làm lễ gia tiên ở nhà trai khi dâu về tới: chủ hôn thắp hương khấn trình tổ tiên, cô dâu chú rể cùng thắp hương, vái lạy ra mắt tổ tiên nhà chồng.
- Ra mắt họ hàng sau lễ gia tiên; chờ hết tuần hương thì hóa vàng (nếu có) và hạ lễ.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn lễ cưới (yết cáo gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), nhằm ngày lành tháng tốt.
Nhờ ơn tổ tiên che chở, cháu (tên chú rể) và cháu (tên cô dâu) đã thuận duyên, hai họ tác thành, nay chọn ngày làm lễ thành hôn.
(Nhà trai đọc) Gia đình con sửa lễ sang nhà gái rước dâu, đón cháu (tên cô dâu) về làm dâu con trong nhà, vào hàng con cháu họ (dòng họ).
(Nhà gái đọc) Hôm nay nhà trai sang rước dâu, gia đình con làm lễ tiễn cháu (tên cô dâu) về làm dâu họ (dòng họ), xin kính cáo tổ tiên được rõ.
Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, trầu cau, trà rượu, lễ vật, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời chư vị Tôn thần cùng hương linh tổ tiên nội ngoại giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin tổ tiên chứng giám cho hai cháu nên duyên chồng vợ, phù hộ độ trì cho đôi trẻ phu thê hòa hợp, sắt cầm hảo hợp, trăm năm đầu bạc răng long.
Cầu cho đôi trẻ sớm có con cháu đề huề, gia đạo hưng long, hai họ gắn bó, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn lễ cưới (yết cáo gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần cùng các vị Thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy hương linh tổ tiên nội ngoại.
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), gia đình con làm lễ thành hôn cho cháu (tên chú rể) và cháu (tên cô dâu).
Chúng con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, kính cáo tổ tiên được rõ.
Cúi xin tổ tiên chứng giám, phù hộ cho đôi trẻ phu thê hòa hợp, trăm năm hạnh phúc, con cháu đề huề.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Cô dâu chú rể ăn mặc chỉnh tề, áo dài hoặc lễ phục, đứng sau người khấn. Khi vái lạy, nhiều nơi theo lệ nam tả nữ hữu: chú rể đứng bên trái, cô dâu đứng bên phải, tính theo hướng người đứng quay mặt vào ban thờ.
Ban thờ ngày cưới thường trang trí nhiều hoa, vải, giấy đỏ, lại thắp nến lâu, nên đặt nến, hương cách xa đồ trang trí và có người trông. Theo nếp nhiều nhà, đôi trẻ lạy tổ tiên trước rồi mới chào họ hàng; lời khấn đọc rõ ràng, vừa đủ nghe.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cô dâu chú rể có cùng lạy gia tiên không?
Có. Ở nhà gái, cô dâu chú rể cùng thắp hương lạy tổ tiên trước khi rước dâu; về tới nhà trai, hai người lại thắp hương lạy tổ tiên nhà chồng.
Ai là người đứng khấn gia tiên ngày cưới?
Thường là chủ hôn của mỗi nhà, tức bố của chú rể hoặc cô dâu, hoặc người trưởng họ. Nếu bố đã mất, chú bác hoặc anh trưởng khấn thay.
Làm lễ ở nhà trai hay nhà gái?
Cả hai. Nhà trai khấn trước khi đi đón dâu và khi dâu về; nhà gái khấn khi nhà trai tới rước dâu.
Lễ tơ hồng có bắt buộc không?
Không bắt buộc. Nhiều nơi còn giữ lễ tơ hồng để tạ Ông Tơ Bà Nguyệt; lễ này có lời khấn riêng, làm tách với lễ gia tiên.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy