Ý nghĩa
Thôi nôi là lễ mừng bé tròn một tuổi. Miền Nam gọi là thôi nôi, nghĩa là bé thôi nằm nôi, bắt đầu tập đứng, tập đi; miền Bắc hay gọi là lễ đầy năm hoặc đầy tuổi tôi. Theo quan niệm dân gian, suốt năm đầu, mười hai bà Mụ và Đức Ông trông nom, dạy dỗ bé từng chút, nên khi bé tròn năm, gia đình làm lễ tạ ơn và xin các ngài tiếp tục che chở.
Cùng với lễ tạ bà Mụ, gia đình thắp hương báo tổ tiên rằng cháu đã qua năm đầu mạnh khỏe, xin ông bà phù hộ cho cháu lớn khôn. Lễ thôi nôi thường đông vui hơn lễ đầy tháng, vì bé đã cứng cáp, họ hàng, bạn bè của cha mẹ đến mừng, tặng quà cho bé.
Nét riêng của ngày thôi nôi là tục bốc đồ vật, còn gọi là chọn đồ: bày trước mặt bé một mâm đồ nhỏ để bé tự bốc. Người xưa coi đó là trò vui đoán tính nết, sở thích của con, cả nhà cùng cười vui chứ không phải lời định sẵn cho tương lai. Nếu bé mới tròn tháng thì bạn dùng bài Văn khấn đầy tháng.
Thời điểm cúng
Lễ thôi nôi làm khi bé tròn một năm tính theo âm lịch, tức đúng ngày sinh âm lịch của năm sau. Giống lễ đầy tháng, nhiều nơi làm sớm hơn một hai hôm (câu hay nghe là gái lùi hai ngày, trai lùi một ngày), có nơi làm đúng ngày; bạn theo nếp nhà mình.
Lễ thường cúng vào buổi sáng, trước giờ trưa. Cúng xong, trong lúc chờ hết tuần hương thì cho bé bốc đồ vật, rồi mời khách dùng bữa. Nếu đúng ngày bận việc, các nhà thường làm sớm hơn chứ ít khi để muộn hơn ngày tròn năm.
Cách sắm lễ
Mâm cúng Mụ ngày thôi nôi bày giống lễ đầy tháng: mười hai phần nhỏ dâng mười hai bà Mụ và ba phần lớn dâng Đức Ông. Mỗi phần có xôi, chè, trầu cau; thêm hương, hoa tươi, đĩa ngũ quả, rượu nước. Nhà làm lễ mặn có gà luộc hoặc heo quay; miền Nam hay bày thêm quần áo giấy, hài giấy, son phấn nhỏ đủ mười hai phần cho các bà Mụ.
Ban thờ gia tiên dâng một mâm lễ riêng gồm hương hoa, trầu cau, hoa quả và mâm cỗ hoặc xôi gà để báo tổ tiên. Vàng mã dùng vừa phải.
Mâm bốc đồ vật bày riêng trên chiếu hoặc tấm thảm sạch, gồm những đồ nhỏ tượng trưng cho các nghề: bút, sách vở, thước kẻ, cuộn chỉ, đồng tiền, con dấu, ống nghe đồ chơi, nhạc cụ đồ chơi. Số món không có quy định, mỗi nhà bày theo ý mình.
Các bước hành lễ
- Dọn dẹp nhà cửa, lau ban thờ gia tiên, kê bàn bày mâm lễ Mụ ở gian giữa và dâng lễ lên ban thờ gia tiên.
- Thắp hương trên ban thờ gia tiên và ở mâm lễ Mụ, thường mỗi nơi ba nén.
- Bế bé đứng trước mâm lễ; cha của bé hoặc ông bà đọc bài khấn, xong vái ba vái.
- Đặt bé ngồi giữa mâm bốc đồ vật, để bé tự chọn một món; cả nhà cùng xem, nói lời vui.
- Chờ hết tuần hương thì hóa vàng mã trong chậu, ở chỗ thoáng.
- Hạ lễ, chia xôi chè cho cả nhà và khách, mời họ hàng dùng bữa mừng bé.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn thôi nôi
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy mười hai Bà Mụ, chư vị Tiên nương.
Con kính lạy Đức Ông, Đức Bà cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Vợ chồng chúng con sinh được con (trai hoặc gái) đặt tên là (tên bé), đến nay vừa tròn một tuổi.
Nhờ ơn Trời Phật, tổ tiên, Đức Ông, Đức Bà và mười hai Bà Mụ che chở, suốt một năm qua cháu được mạnh khỏe, lớn lên từng ngày.
Nhân ngày thôi nôi của cháu, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, xôi chè, trầu cau, phẩm vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời Đức Ông, Đức Bà, mười hai Bà Mụ, chư vị Tôn thần cùng hương linh gia tiên giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin chư vị tiếp tục phù hộ độ trì cho cháu (tên bé) hay ăn chóng lớn, chân cứng đi vững, mau biết nói, ngoan ngoãn, sáng dạ, không ốm đau.
Phù hộ cho cả nhà chúng con bình an khang thái, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn thôi nôi
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy mười hai Bà Mụ, Đức Ông, Đức Bà cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy hương linh tổ tiên nội ngoại.
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), cháu (tên bé) vừa tròn một tuổi.
Chúng con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, tạ ơn chư vị đã che chở cho cháu suốt năm đầu.
Cúi xin phù hộ cho cháu hay ăn chóng lớn, ngoan ngoãn, mạnh khỏe bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Mâm bốc đồ vật chỉ nên có đồ sạch, to vừa tay, không sắc nhọn, không có mảnh nhỏ bé có thể bỏ vào miệng; người lớn ngồi sát bên trông bé. Theo quan niệm dân gian, bé bốc món nào cả nhà cũng nói lời hay, không chê, không bắt bé bốc lại nhiều lần.
Người khấn ăn mặc gọn gàng, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được. Để bé đứng trước mâm lễ một lúc rồi đưa ra chỗ thoáng, xa khói hương và nến. Hóa vàng trong chậu, xa đồ dễ cháy và xa chỗ trẻ chơi.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Thôi nôi và đầy tháng khác nhau thế nào?
Đầy tháng làm khi bé tròn một tháng, thôi nôi làm khi bé tròn một tuổi. Mâm cúng và lời khấn gần giống nhau, đều tạ ơn bà Mụ; riêng thôi nôi thường có thêm tục cho bé bốc đồ vật.
Cúng thôi nôi tính theo âm lịch hay dương lịch?
Theo nếp cổ truyền tính theo âm lịch, tức ngày sinh âm lịch tròn một năm. Nhiều nhà làm sớm hơn một hai hôm cho thuận việc.
Mâm bốc đồ vật thôi nôi gồm những gì?
Thường là những đồ nhỏ tượng trưng cho nghề: bút, sách, thước, cuộn chỉ, đồng tiền, con dấu, đồ chơi nhạc cụ. Số món không có quy định, miễn là đồ an toàn cho bé.
Bé bốc phải món không như ý có sao không?
Không sao. Tục bốc đồ vật từ xưa chỉ là trò vui trong ngày thôi nôi, không phải lời định sẵn cho tương lai của bé.
Thôi nôi có bắt buộc bày mâm mười hai phần không?
Không bắt buộc. Nhà làm gọn có thể dâng một mâm lễ gồm hương hoa, xôi chè, trầu cau, hoa quả, miễn là sạch sẽ, tươm tất.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy