Ý nghĩa
Dạm ngõ, còn gọi là chạm ngõ, là lần đầu nhà trai chính thức sang nhà gái, mang theo chút lễ trầu cau để hai bên gặp mặt, thưa chuyện, xin cho đôi trẻ được đi lại tìm hiểu. Ăn hỏi, miền Nam gọi là lễ hỏi hay đám hỏi, là lễ nhà trai mang tráp lễ sang xin hỏi cô gái làm vợ; từ đây hai người được coi là đã đính hôn, chỉ còn chờ ngày cưới.
Trong cả hai lễ, việc không thể thiếu là thắp hương báo với tổ tiên, gọi là báo hỷ gia tiên. Người Việt coi việc dựng vợ gả chồng là việc của cả dòng họ, nên nhà trai thắp hương xin phép trước khi đi hỏi vợ cho con, còn nhà gái nhận lễ xong thì đặt lễ lên ban thờ, thưa với ông bà để tổ tiên chứng giám.
Lễ dạm ngõ nhẹ nhàng, thân mật; lễ ăn hỏi trang trọng hơn, có đội bưng tráp và đông đủ họ hàng hai bên. Bài khấn dưới đây dùng chung cho cả hai lễ, cho cả nhà trai lẫn nhà gái; khi đọc, bạn chọn đúng câu dành cho bên mình. Nếu là ngày cưới, đón dâu, thì dùng bài Văn khấn lễ cưới (yết cáo gia tiên).
Thời điểm cúng
Ngày dạm ngõ và ngày ăn hỏi do hai gia đình bàn nhau chọn, thường xem ngày tốt hợp tuổi đôi trẻ, giờ đẹp phần nhiều vào buổi sáng. Ngày nay nhiều nhà làm ăn hỏi trước ngày cưới ít hôm đến vài tuần; có nơi gộp ăn hỏi và cưới trong cùng một dịp cho gọn.
Nhà trai thắp hương khấn gia tiên trước giờ lên đường sang nhà gái. Nhà gái thắp hương khấn ngay sau khi nhận lễ của nhà trai, thường có đại diện nhà trai, chàng trai và cô gái cùng đứng trước ban thờ.
Cách sắm lễ
Lễ dạm ngõ đơn giản: trầu cau, chè (trà), rượu, có nơi thêm thuốc lá, bánh kẹo, hoa quả. Nhà trai trước khi đi bày hương hoa, trầu cau, rượu nước lên ban thờ nhà mình để khấn; nhà gái nhận lễ rồi đặt lên ban thờ, thắp hương báo tổ tiên.
Lễ ăn hỏi miền Bắc thường có số tráp lẻ (năm, bảy, chín hoặc mười một tráp), gồm trầu cau, chè, rượu, thuốc lá, bánh cốm, bánh phu thê (bánh xu xê), mứt sen, hoa quả, có nơi thêm lợn quay, xôi gấc. Miền Nam gọi là mâm quả, thường có trầu cau, rượu trà, bánh phu thê, heo quay, trái cây và đôi đèn cầy (nến) đỏ để làm lễ lên đèn trước bàn thờ nhà gái. Theo nếp nhiều nơi, lễ vật trong mỗi tráp là số chẵn cho có đôi có cặp.
Nhà gái nhận lễ xong thì bày tráp lễ hoặc một phần lễ lên ban thờ gia tiên để khấn. Sau lễ, nhà gái trích lại một phần lễ vật cho nhà trai mang về, gọi là lại quả, ý mong hai họ có đi có lại. Ban thờ hai bên nên lau dọn, thay nước, cắm hoa tươi từ hôm trước.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thờ gia tiên, thay nước, cắm hoa tươi, chuẩn bị hương, rượu, trầu cau từ hôm trước.
- Khấn báo tổ tiên ở nhà trai trước giờ lên đường: bày hương hoa, trầu cau, rượu nước, thắp hương và đọc bài khấn.
- Đón nhà trai ở nhà gái, nhận lễ, rồi bày tráp lễ hoặc một phần lễ lên ban thờ gia tiên.
- Thắp hương (thường ba nén) và đọc bài khấn ở nhà gái; người khấn thường là bố cô gái hoặc người trưởng họ. Miền Nam có lệ đại diện hai họ, thường là hai bà mẹ, thắp đôi đèn cầy đỏ trước khi khấn.
- Mời đại diện nhà trai, chàng trai và cô gái lần lượt thắp hương, vái trước ban thờ.
- Chờ hết tuần hương thì hạ lễ; nhà gái chia lễ để lại quả cho nhà trai và biếu họ hàng.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn dạm ngõ, ăn hỏi (báo hỷ gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), nhằm ngày lành tháng tốt.
Nhờ ơn tổ tiên che chở, cháu (tên chú rể) và cháu (tên cô dâu) được gặp nhau, tình ý tương đồng, hai gia đình đã thuận lòng tác thành.
(Nhà trai đọc) Hôm nay gia đình con sửa lễ sang nhà gái làm lễ dạm ngõ (hoặc lễ ăn hỏi), xin hỏi cháu (tên cô dâu) làm vợ cho cháu (tên chú rể).
(Nhà gái đọc) Hôm nay nhà trai sang làm lễ dạm ngõ (hoặc lễ ăn hỏi), xin hỏi cháu (tên cô dâu) cho cháu (tên chú rể); gia đình con đã nhận lễ, xin kính cáo tổ tiên được rõ.
Chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, trầu cau, trà rượu, lễ vật, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời chư vị Tôn thần cùng hương linh tổ tiên nội ngoại giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin tổ tiên chứng giám mối duyên lành của hai cháu, phù hộ độ trì cho việc hôn nhân được thuận buồm xuôi gió, sớm ngày thành lễ.
Cầu cho hai cháu tình ý bền chặt, hai họ gắn bó, trên thuận dưới hòa, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn dạm ngõ, ăn hỏi (báo hỷ gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần cùng các vị Thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy hương linh tổ tiên nội ngoại.
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), gia đình con làm lễ dạm ngõ (hoặc lễ ăn hỏi) cho cháu (tên chú rể) và cháu (tên cô dâu).
Chúng con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, kính cáo tổ tiên được rõ.
Cúi xin tổ tiên chứng giám, phù hộ cho hai cháu duyên lành bền chặt, hai họ thuận hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người khấn và đôi trẻ ăn mặc chỉnh tề; nhiều nơi cô gái mặc áo dài, chàng trai mặc com lê hoặc áo dài khăn đóng. Khấn rõ ràng, vừa đủ nghe; nếu bố mẹ chưa quen, nhờ ông bà hoặc người lớn trong họ khấn thay.
Người xưa nói miếng trầu là đầu câu chuyện, nên trầu cau là lễ không thể thiếu: cau tươi, quả đều, lá trầu không dập nát. Lễ đã đặt lên ban thờ thì chờ khấn xong, hết tuần hương mới hạ và chia; phần lại quả nhiều hay ít theo nếp mỗi nơi, không cần câu nệ.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trai hay nhà gái khấn gia tiên?
Cả hai. Nhà trai khấn trước khi mang lễ đi, nhà gái khấn sau khi nhận lễ; mỗi bên thưa với tổ tiên nhà mình.
Dạm ngõ và ăn hỏi dùng chung bài khấn được không?
Được. Hai lễ cùng ý báo hỷ với tổ tiên; khi đọc, bạn nói rõ đang làm lễ dạm ngõ hay lễ ăn hỏi.
Ai thắp hương trên ban thờ nhà gái?
Thường là bố hoặc người lớn nhất bên nhà gái thắp hương khấn trước, sau đó mời đại diện nhà trai và đôi trẻ cùng thắp hương. Miền Nam có lệ hai bà mẹ thắp đôi đèn cầy đỏ trước ban thờ.
Tráp ăn hỏi bao nhiêu là đủ?
Không có số bắt buộc; thường là năm, bảy, chín hoặc mười một tráp, theo số lẻ. Hai nhà bàn nhau cho vừa sức.
Lại quả là gì?
Là việc nhà gái trích lại một phần lễ vật để nhà trai mang về sau lễ ăn hỏi, ý mong hai họ có đi có lại. Để lại nhiều hay ít theo nếp mỗi nơi.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy