Ý nghĩa
Lễ cúng 100 ngày, tên Hán Việt là tốt khốc, nghĩa là thôi khóc. Theo nếp xưa, từ lúc người thân mất đến tròn một trăm ngày, con cháu khóc thương sớm tối, nhớ đến lúc nào khóc lúc ấy. Qua lễ tốt khốc, con cháu thôi khóc hằng ngày, chỉ còn khóc thương vào những dịp cúng tế, và dần trở lại nếp sinh hoạt thường ngày. Cũng từ lễ này, nhiều nhà thôi dâng cơm sớm tối.
Lễ tốt khốc còn là một dịp cầu siêu và báo hiếu. Con cháu, họ hàng sum họp thắp hương, dâng cơm; có nhà thỉnh sư tụng kinh hoặc đưa lễ lên chùa, cầu cho hương linh người mất được an nghỉ, sớm siêu thoát. Người xưa coi đây là lúc nỗi đau tang gia đã lắng bớt, gia đình dần yên ổn, dù thời gian để tang vẫn còn kéo dài đến giỗ hết.
Bài khấn dưới đây dùng cho lễ tròn một trăm ngày làm tại nhà, đọc trước bàn thờ người mất, gồm lời kính lạy thần linh, tổ tiên và lời mời hương linh về hưởng lễ. Nếu bạn làm lễ bốn mươi chín ngày thì dùng bài văn khấn cúng 49 ngày; nếu đã tròn một năm thì dùng bài văn khấn giỗ đầu.
Thời điểm cúng
Lễ làm vào ngày thứ một trăm kể từ ngày mất. Cách đếm giống lễ 49 ngày: phổ biến là lấy chính ngày mất làm ngày thứ nhất rồi đếm đủ một trăm ngày trên lịch âm; có nơi đếm từ hôm sau ngày mất. Bạn nên đếm trên lịch hoặc nhờ nhà chùa, bậc cao niên trong họ xem giúp.
Lễ thường làm buổi sáng, xong trước giờ trưa. Nếu không làm đúng ngày được, nhiều nhà làm sớm hơn một hai ngày chứ ít khi để lùi lại. Có nơi làm lễ tốt khốc gọn hơn lễ 49 ngày, có nơi làm to và mời họ hàng về đông đủ, theo nếp từng nhà.
Cách sắm lễ
Lễ vật gồm hương, đèn nến, hoa tươi, đĩa ngũ quả, trầu cau, chén nước, trà, rượu và mâm cơm dâng hương linh. Mâm cơm có thể là cỗ chay hoặc cỗ mặn theo nếp nhà: xôi, gà luộc, canh, giò chả, món xào, và những món người mất lúc sinh thời ưa thích.
Nếu nhà có ban Phật hoặc thỉnh sư tụng kinh thì bày một lễ chay riêng dâng Phật gồm hoa, quả, oản, xôi chè, nước sạch; không đặt đồ mặn và vàng mã lên ban Phật. Mâm cơm, vàng mã dâng người mất bày ở bàn thờ người mất; ban thờ gia tiên thắp hương, thêm đĩa quả, chén nước.
Vàng mã, quần áo giấy nên sắm vừa phải. Nhiều nhà nhân dịp này làm thêm việc thiện như giúp người khó khăn, cúng dường nhà chùa, để hồi hướng công đức cho người mất.
Các bước hành lễ
- Lau dọn bàn thờ người mất và ban thờ gia tiên, thay nước, cắm hoa mới.
- Bày lễ chay lên ban Phật (nếu có), bày mâm cơm, hoa quả, trầu rượu, vàng mã lên bàn thờ người mất, thắp đèn nến.
- Thắp 3 nén hương (hoặc 1 nén); người đứng chủ tang vái ba vái rồi đọc bài khấn chậm rãi, rõ ràng.
- Mời con cháu, họ hàng lần lượt thắp hương, vái lạy tưởng nhớ người mất.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ rồi đem vàng mã ra chỗ thoáng, an toàn để hóa.
- Hạ lễ, cả nhà cùng họ hàng thụ lộc, ôn lại chuyện cũ về người mất.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn cúng 100 ngày
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Nhân ngày tốt khốc, tròn một trăm ngày của (cụ/ông/bà) (tên người mất), từ trần ngày (ngày mất), hưởng thọ (hưởng thọ) tuổi.
Ngày tháng thoi đưa, thấm thoắt đã tròn trăm ngày. Âm dương cách biệt, con cháu thương nhớ khôn nguôi, công ơn lúc sinh thời không lúc nào quên.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, cơm canh thanh đạm, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính mời hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất) về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Kính mời các vị tiên linh nội ngoại cùng về hâm hưởng.
Kính xin chư vị Tôn thần, Thổ địa, Táo quân cho phép hương linh (cụ/ông/bà) được về hưởng lễ.
Cúi xin chư Phật mười phương từ bi gia hộ, cho hương linh được an nghỉ, sớm siêu sinh Tịnh độ.
Cúi xin hương linh phù hộ độ trì cho con cháu bình an mạnh khỏe, gia đạo hưng long, trên thuận dưới hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn cúng 100 ngày
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất) cùng tổ tiên nội ngoại.
Tín chủ con là (họ tên), ngụ tại (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), ngày tốt khốc, tròn một trăm ngày (cụ/ông/bà) từ trần.
Con cháu thành tâm sắm lễ, dâng nén hương thơm, kính mời hương linh về chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin hương linh an nghỉ, sớm siêu sinh Tịnh độ, phù hộ con cháu bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Con cháu mặc đồ tang hoặc quần áo sẫm màu, kín đáo. Người đứng khấn đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được. Qua lễ tốt khốc, gia đình vẫn còn trong thời gian để tang, nên theo quan niệm dân gian nhiều nhà vẫn kiêng cưới xin, tiệc tùng linh đình cho đến khi mãn tang.
Hóa vàng ở chỗ thoáng, xa mái hiên và đồ dễ cháy, trông đến khi tàn hẳn. Hoa quả, xôi oản sau lễ chia cho con cháu, họ hàng thụ lộc; đồ thừa bỏ đúng chỗ, không đổ xuống sông ngòi.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Bài tụng kèm theo
Các bài tụng thường dùng trong nhà cho lễ này. Mỗi chùa có thể đọc khác nhau vài chữ, nhà theo chùa nào thì đọc theo nghi thức chùa ấy.
Bát Nhã Tâm Kinh
Bài kinh ngắn và được tụng nhiều nhất trong nhà Phật. Ý chính: mọi thứ đều đổi thay, không có gì đứng yên mãi, hiểu được thế thì lòng bớt bám víu, bớt khổ. Nhà có lễ Phật hay cúng người đã khuất thường tụng bài này trước hoặc sau khi khấn.
Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát nhã Ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhứt thiết khổ ách.
Xá Lợi Tử, sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng hành thức diệc phục như thị.
Xá Lợi Tử, thị chư pháp không tướng, bất sanh bất diệt, bất cấu bất tịnh, bất tăng bất giảm.
Thị cố không trung vô sắc, vô thọ tưởng hành thức. Vô nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, vô sắc thanh hương vị xúc pháp, vô nhãn giới nãi chí vô ý thức giới.
Vô vô minh, diệc vô vô minh tận, nãi chí vô lão tử, diệc vô lão tử tận. Vô khổ, tập, diệt, đạo.
Vô trí diệc vô đắc, dĩ vô sở đắc cố.
Bồ đề tát đõa y Bát nhã Ba la mật đa cố, tâm vô quái ngại, vô quái ngại cố, vô hữu khủng bố, viễn ly điên đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết bàn.
Tam thế chư Phật, y Bát nhã Ba la mật đa cố, đắc A nậu đa la Tam miệu Tam bồ đề.
Cố tri Bát nhã Ba la mật đa, thị đại thần chú, thị đại minh chú, thị vô thượng chú, thị vô đẳng đẳng chú, năng trừ nhất thiết khổ, chân thật bất hư.
Cố thuyết Bát nhã Ba la mật đa chú, tức thuyết chú viết:
Yết đế yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha.
Câu chú cuối cùng thường đọc ba lần.
Chú Vãng Sanh
Bài chú ngắn, thường tụng khi cúng người đã khuất hay cúng cô hồn, cầu cho người đi được về nơi an lành.
Nam mô a di đa bà dạ, đa tha già đa dạ, đa điệt dạ tha, a di rị đô bà tỳ, a di rị đa tất đam bà tỳ, a di rị đa tỳ ca lan đế, a di rị đa tỳ ca lan đa, già di nị, già già na, chỉ đa ca lệ, ta bà ha.
Thường đọc ba lần.
Niệm Phật
Những câu xưng danh hiệu Phật và Bồ Tát. Không cần thuộc kinh dài, niệm chậm và thành tâm là được. Mỗi câu thường niệm ba lần.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Nam mô A Di Đà Phật.
Nam mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát.
Mỗi câu niệm ba lần.
Kệ hồi hướng
Bài kệ đọc sau cùng: dâng phần phước lành của buổi tụng niệm cho mọi người, mọi loài, không giữ riêng cho mình.
Nguyện dĩ thử công đức,
Phổ cập ư nhất thiết,
Ngã đẳng dữ chúng sanh,
Giai cộng thành Phật đạo.
Nhiều nhà đọc bằng lời Việt: Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh, đều trọn thành Phật đạo.
Câu hỏi thường gặp
Tốt khốc nghĩa là gì?
Tốt khốc là thôi khóc. Theo nếp xưa, qua lễ tròn một trăm ngày, con cháu thôi khóc hằng ngày, chỉ khóc thương vào những dịp cúng tế.
Cúng 100 ngày tính thế nào?
Đếm từ ngày mất đến đủ một trăm ngày; cách phổ biến là tính chính ngày mất là ngày thứ nhất. Có nơi đếm từ hôm sau, nên hỏi bậc cao niên trong họ cho khớp nếp nhà.
Lễ 100 ngày đã là mãn tang chưa?
Chưa. Lễ tốt khốc chỉ là thôi khóc; thời gian để tang còn kéo dài đến giỗ hết (tròn hai năm), khi đó gia đình mới làm lễ hết tang.
Sau lễ 100 ngày có còn dâng cơm hằng ngày không?
Theo nếp xưa, nhiều nhà thôi dâng cơm sớm tối từ sau lễ tốt khốc, chỉ thắp hương hằng ngày và cúng ngày rằm, mùng một. Nhà nào đã thôi từ sau 49 ngày thì cứ giữ như vậy.
Cúng 100 ngày có bắt buộc mời sư không?
Không bắt buộc. Gia đình tự làm lễ tại nhà với bài khấn này là đủ lễ; có nhà thỉnh sư tụng kinh hoặc đưa lễ lên chùa cầu siêu.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy