Ý nghĩa
Cúng đất đai, còn gọi là cúng Thổ thần, là lễ dâng hương các vị thần cai quản mảnh đất nơi gia đình ở hoặc làm ăn: Thổ công, Thổ địa, Long mạch. Theo tín ngưỡng dân gian, đất có thần giữ, mạch đất có Long mạch trông coi, người ở trên đất được yên ổn là nhờ các ngài che chở. Vì vậy nhiều gia đình sắm lễ tạ ơn và xin các ngài tiếp tục phù hộ.
Lễ này mang đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt: sống ở đâu thì biết ơn đất ở đó. Bên cạnh lời tạ ơn, người ta còn trình báo những việc có động đến đất như sửa nhà, đào giếng, xây thêm công trình nhỏ, trồng hay chặt cây lớn trong vườn, và cầu cho đất nhà được yên, long mạch được vững, người trong nhà mạnh khỏe.
Bài này khác hai bài gần giống. Nếu bạn thắp hương thường lệ ngày mùng Một, ngày Rằm thì dùng bài văn khấn thổ công, thần linh. Nếu bạn làm lễ tạ ơn đất vào dịp cuối năm thì dùng bài văn khấn lễ tạ đất cuối năm. Bài cúng đất đai dùng cho lễ làm theo nếp riêng của mỗi nhà hoặc khi có việc cần trình báo.
Thời điểm cúng
Không có ngày cố định chung cho mọi nhà. Có gia đình làm mỗi năm một lần vào dịp đầu năm hoặc giữa năm theo nếp riêng; có gia đình làm khi có việc như vừa mua đất, nhận nhà, sửa chữa, đào giếng, hay muốn cầu cho nơi ở được yên ổn. Nên chọn ngày tốt và làm vào buổi sáng.
Lễ có thể bày ở ban thờ Thổ công trong nhà, hoặc bày ngoài sân trước nhà, tùy nếp mỗi nơi.
Cách sắm lễ
Lễ vật phổ biến gồm hương, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, đôi nến, rượu trắng, chén nước, đĩa gạo, đĩa muối, bánh kẹo và vàng mã (tiền vàng, có nơi thêm mũ áo Thổ thần). Vàng mã dùng vừa phải.
Lễ mặn gồm gà trống luộc, xôi, giò; có nơi dùng thủ lợn hoặc miếng thịt luộc, trứng luộc. Nhà ăn chay thay bằng xôi chè, oản và mâm cỗ chay.
Nhà có ban thờ Thổ công riêng thì bày lễ ở ban ấy. Nhà không có thì kê bàn lễ ở gian giữa hoặc ngoài sân trước nhà. Sau lễ, gạo muối dùng để rải quanh nhà hoặc giữ lại dùng dần.
Các bước hành lễ
- Quét dọn nhà cửa, sân vườn, lau ban thờ sạch sẽ.
- Bày lễ lên ban thờ Thổ công hoặc bàn lễ, rót rượu nước, thắp đèn nến.
- Thắp hương (thường 3 nén), vái ba vái rồi đọc bài khấn.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng ở chỗ an toàn.
- Rải gạo muối ít một quanh nhà, hạ lễ và thụ lộc.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn cúng đất đai (thổ thần)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Bản gia Thổ công, Long mạch Tôn thần cùng chư vị Thần linh cai quản nơi đất này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án, kính cẩn thưa trình:
Gia đình chúng con cư ngụ nơi đất này, nhờ ơn chư vị Tôn thần che chở, bấy lâu được yên ổn làm ăn, sớm tối đi về.
Nay nhân ngày lành, chúng con sắm lễ dâng lên, tạ ơn Thổ thần, Long mạch cai quản đất đai, kính cáo cùng chư vị được biết.
Những việc chúng con sửa sang, vun đắp trên đất này, cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám, cho được thuận lợi, bình an.
Chúng con thành tâm kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Phù hộ độ trì cho đất đai yên ổn, long mạch vững bền, nhà cửa bình an, toàn gia chúng con mạnh khỏe, làm ăn hanh thông, vạn sự tốt lành.
Chúng con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ ngụ tại nhà này, đất này cùng về thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho chúng con mọi sự bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn cúng đất đai (thổ thần)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Bản gia Thổ công, Thổ địa, Long mạch Tôn thần cai quản nơi đất này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm sắm lễ, dâng hương tạ ơn Thổ thần, Long mạch đã che chở cho gia đình.
Cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho đất đai yên ổn, nhà cửa bình an, toàn gia mạnh khỏe, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người đứng khấn ăn mặc chỉnh tề, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được. Nếu sắp xây mới, đào móng thì dùng bài văn khấn động thổ; bài cúng đất đai hợp với lễ tạ ơn theo nếp nhà, hoặc khi trình báo việc nhỏ trên đất.
Rải gạo muối ít một quanh sân vườn, không rải ra lòng đường, cống rãnh. Hóa vàng trong chậu, ở chỗ thoáng, xa rèm, rơm rạ, củi và đồ dễ cháy, đợi tàn lửa hẳn mới rời đi.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng đất đai và lễ tạ đất cuối năm khác nhau thế nào?
Cả hai đều là lễ tạ ơn thần linh cai quản đất. Lễ tạ đất gắn với dịp cuối năm; cúng đất đai làm theo nếp riêng của mỗi nhà hoặc khi có việc cần trình báo.
Cúng đất đai và thắp hương thổ công mùng Một, ngày Rằm có khác không?
Thắp hương mùng Một, ngày Rằm là lệ thường tháng nào cũng làm, lễ gọn. Cúng đất đai là lễ riêng, sắm đủ hơn, thường có gạo muối, lễ mặn và lời tạ ơn đất đai, long mạch.
Cúng đất đai bày lễ trong nhà hay ngoài sân?
Nhà có ban thờ Thổ công thì bày ở ban ấy. Nhà không có ban riêng thì kê bàn lễ ở gian giữa hoặc ngoài sân trước nhà, tùy nếp mỗi nơi.
Cửa hàng, xưởng sản xuất có cúng đất đai được không?
Được. Nhiều nơi làm ăn vẫn làm lễ này ngay tại chỗ kinh doanh; ở dòng ngụ tại, người đứng khấn đọc địa chỉ cửa hàng hoặc xưởng.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy