Ý nghĩa
Lập bàn thờ mới là việc dựng nơi thờ phụng trong nhà rồi làm lễ an vị, kính mời thần linh và gia tiên về ngự để con cháu hương khói. Theo phong tục người Việt, ban thờ (bàn thờ) là chỗ trang nghiêm nhất trong nhà, gắn với nếp thờ cúng tổ tiên và lòng nhớ ơn ông bà cha mẹ đã sinh thành, gây dựng.
Việc này thường làm khi về nhà mới, khi ra ở riêng, khi thay ban thờ cũ đã hỏng, hoặc khi chuyển ban thờ sang chỗ khác trong nhà. Tùy nhà, có thể lập ban thờ gia tiên, ban thờ thần linh (Thổ công) hay ban Phật. Nhà có ban Phật thì đặt ban Phật cao hơn và chỉ dâng lễ chay; lễ Phật tại gia có bài văn khấn ban Tam Bảo riêng.
Lập bàn thờ và bốc bát hương thường làm cùng một buổi. Nếu bạn chỉ thay hoặc bốc lại bát hương trên ban thờ cũ thì dùng bài văn khấn bốc bát hương, an vị bát hương. Nếu lập ban thờ đúng ngày dọn về thì phần khấn gia tiên trong bài nhập trạch đã gồm ý này.
Thời điểm cúng
Chọn ngày tốt, giờ hoàng đạo hợp tuổi chủ nhà, thường làm buổi sáng. Nhiều nhà làm cùng ngày nhập trạch hoặc vài hôm sau khi đã sắp xếp nhà cửa.
Nếu chuyển ban thờ cũ sang chỗ mới, trước đó nên thắp hương khấn xin ở chỗ cũ rồi mới dời; đặt xong ở chỗ mới thì làm lễ an vị.
Cách sắm lễ
Đồ thờ tùy khả năng mỗi nhà: bát hương, đôi đèn hoặc chân nến, lọ hoa, mâm bồng (đĩa chân cao để bày quả), chén nước (thường ba hoặc năm chén), ảnh thờ hoặc bài vị. Nhà có điều kiện dùng bộ tam sự (lư hương và đôi chân nến) hoặc ngũ sự (thêm đôi hạc). Đồ thờ mới được lau bằng nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng trước khi bày.
Mâm lễ an vị gồm hương, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, đôi nến, rượu, nước, xôi chè hoặc mâm cơm, bánh kẹo và vàng mã vừa phải. Ban Phật chỉ dâng lễ chay; lễ mặn dâng ban gia tiên và thần linh.
Theo nếp chung, ban thờ đặt ở chỗ cao ráo, trang nghiêm, thường là gian giữa hoặc tầng trên cùng, lưng tựa vào tường chắc; tránh đặt sát hay đối diện nhà vệ sinh, bếp nấu, tránh nhìn thẳng ra cửa chính, tùy nơi. Nhiều nhà chọn hướng ban thờ hợp tuổi chủ nhà.
Các bước hành lễ
- Dọn sạch chỗ đặt ban thờ, lau ban và đồ thờ bằng nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng.
- Kê ban thờ ngay ngắn, bày đồ thờ: bát hương ở giữa, ảnh thờ hoặc bài vị phía sau, đèn nến hai bên, lọ hoa và mâm quả hai phía, chén nước phía trước.
- An vị bát hương vào đúng giờ đã chọn; nếu dùng bát hương mới thì bốc bát trước theo bài bốc bát hương.
- Bày lễ, rót rượu nước, thắp đèn nến, thắp hương (thường 3 nén), vái ba vái rồi đọc bài khấn.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng ở chỗ an toàn, hạ lễ và thụ lộc.
- Từ đó thắp hương đều đặn ngày mùng Một, ngày Rằm và các ngày giỗ, Tết.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn lập bàn thờ mới
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim Niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), ngày lành tháng tốt.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án, kính cẩn thưa trình:
Nay gia đình chúng con lập ban thờ mới tại nhà này, sắp đặt đồ thờ, an vị bát hương, để phụng thờ chư vị Tôn thần và gia tiên họ (dòng họ).
Chúng con thành tâm kính thỉnh chư vị Tôn thần cùng hương linh gia tiên giáng lâm trước án, an vị nơi ban thờ mới, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin cho con cháu được sớm hôm hương khói phụng thờ, ngày giỗ ngày Tết được dâng lễ tưởng nhớ.
Phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con bình an khang thái, con cháu hiếu thuận, trên thuận dưới hòa, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn lập bàn thờ mới
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy hương linh gia tiên nội ngoại họ (dòng họ).
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con lập ban thờ mới, an vị bát hương, thành tâm sắm lễ, dâng hương trước án.
Kính thỉnh chư vị Tôn thần cùng gia tiên về ngự nơi ban thờ mới, chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho toàn gia bình an, trên thuận dưới hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Theo nếp, ban Phật đặt cao nhất, ban gia tiên thấp hơn; ban thần linh (Thổ công) đặt riêng hoặc cạnh ban gia tiên, tùy nơi. Ban thờ đã an vị thì hạn chế xê dịch; khi cần chuyển chỗ, nên thắp hương khấn xin trước. Người đứng khấn ăn mặc chỉnh tề, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được.
Theo quan niệm dân gian, không đặt ban thờ dưới gầm cầu thang, sát nhà vệ sinh hay nơi ẩm thấp, ồn ào, và không để đồ vật linh tinh trên ban thờ. Nến, đèn dầu trên ban thờ cần có người trông; nếu hay vắng nhà thì nên dùng đèn điện thờ. Hóa vàng trong chậu, ở chỗ thoáng, xa rèm và đồ dễ cháy.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nhỏ hoặc chung cư đặt bàn thờ ở đâu?
Chọn chỗ cao ráo, yên tĩnh, trang nghiêm nhất trong nhà, lưng tựa tường chắc, tránh sát hay đối diện nhà vệ sinh, bếp và cửa ra vào. Chung cư có thể dùng ban thờ treo tường, miễn sạch sẽ, ngay ngắn.
Lập bàn thờ mới có cần bốc bát hương cùng lúc không?
Thường là có. Nếu dùng bát hương mới thì bốc và an vị ngay trong buổi lập ban thờ; nếu mang bát cũ từ nhà cũ sang thì đặt lên ban mới rồi khấn an vị.
Lập bàn thờ mới cần những đồ thờ gì?
Tối thiểu có bát hương, đôi nến hoặc đèn, lọ hoa, mâm quả và chén nước. Có điều kiện thì thêm ảnh thờ, bài vị, bộ tam sự hoặc ngũ sự.
Có tự lập bàn thờ được không, hay phải mời thầy?
Tự làm được. Chủ nhà có thể tự sắp đặt và khấn, miễn sạch sẽ, cẩn thận; nhiều nhà mời người lớn trong họ hoặc người có kinh nghiệm xem giúp chỗ đặt và cách bày.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy