Ý nghĩa
Động thổ nghĩa là động vào đất. Đây là lễ cúng xin phép trước khi đào móng, khởi công làm nhà hay dựng một công trình. Theo tín ngưỡng dân gian người Việt, mỗi mảnh đất đều có thần linh cai quản: Thổ địa trông coi đất đai, Long mạch giữ mạch đất, Thành Hoàng coi sóc cả vùng. Vì vậy, trước khi cuốc nhát đất đầu tiên, chủ nhà sắm lễ, thắp hương trình báo và xin phép các ngài cho được khởi công.
Người xưa coi làm nhà là việc lớn của đời người, khởi đầu có chu đáo thì về sau mới yên. Lễ động thổ vì thế mang ý xin phép, cầu cho việc xây dựng suôn sẻ, thợ thầy làm việc bình an, ngôi nhà khi xong được vững bền, người ở được mạnh khỏe. Theo nếp nhiều nơi, bài khấn còn mời cả các vị tiền chủ, hậu chủ, tức những vị từng gắn bó với mảnh đất ấy, cùng về chứng giám và thụ hưởng lễ vật.
Lễ động thổ không chỉ dùng khi xây nhà ở mà còn dùng khi xây cửa hàng, nhà xưởng, tường rào, đào ao, đào giếng hay làm công trình phụ trên đất. Nếu bạn đã xây tới phần mái thì dùng bài văn khấn cất nóc. Nếu nhà đã xong và chuẩn bị dọn về ở thì dùng bài văn khấn nhập trạch.
Thời điểm cúng
Lễ làm vào ngày giờ đã chọn, ngay trước khi đào móng hoặc khởi công. Theo nếp phổ biến, người ta xem ngày hoàng đạo, giờ hoàng đạo hợp với tuổi người đứng lễ, tránh những ngày dân gian coi là xấu như Tam Nương, Nguyệt Kỵ, Sát Chủ; nhiều nhà còn tránh động thổ trong tháng Bảy âm lịch. Lễ thường làm vào buổi sáng, khi trời quang, để công việc trong ngày được thong thả.
Theo quan niệm dân gian, chủ nhà xem tuổi làm nhà trước khi khởi công. Năm chủ nhà gặp Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai thì nhiều gia đình hoãn sang năm khác, hoặc nhờ một người hợp tuổi đứng ra làm lễ thay, gọi là mượn tuổi. Hôm làm lễ gặp mưa vẫn có thể tiến hành, chỉ cần che chắn chỗ bày lễ cho gọn gàng.
Cách sắm lễ
Mâm lễ động thổ bày ngoài trời, ngay trên khu đất sắp khởi công. Lễ mặn phổ biến gồm một con gà trống luộc (có nơi dùng thủ lợn luộc), đĩa xôi, có nhà thêm giò chả. Đi kèm là mâm ngũ quả, hoa tươi, trầu cau, một chai rượu trắng, chén nước sạch, một đĩa gạo, một đĩa muối, bánh kẹo, bao thuốc lá, đôi nến hoặc đèn dầu, hương và vàng mã. Nhà muốn làm lễ chay thì thay gà, xôi bằng xôi chè, oản, bánh trái.
Vàng mã dâng thần linh thường là tiền vàng; có nơi sắm thêm mũ áo thần linh, hoặc năm bộ quần áo năm màu kính các vị thần năm phương. Nên dùng vừa phải. Đĩa gạo muối sau lễ dùng để rải quanh khu đất.
Bàn lễ kê chắc chắn, phủ khăn sạch, đặt ở giữa khu đất hoặc ngay chỗ sẽ đào móng. Có nơi quay bàn lễ về hướng chính của ngôi nhà sẽ xây, tùy nơi.
Các bước hành lễ
- Dọn sạch mặt bằng, cắm mốc chỗ sẽ đào móng, kê bàn lễ ở giữa khu đất.
- Bày lễ lên bàn: hương hoa, mâm ngũ quả, lễ mặn hoặc lễ chay, trầu cau, rượu nước, gạo muối và vàng mã.
- Thắp đèn nến, người đứng lễ thắp hương (thường 3 nén, có nơi 5 nén, số lẻ), vái ba vái rồi đọc bài khấn.
- Chờ hương cháy gần hết (hết tuần hương), vái tạ rồi hóa vàng ở chỗ trống; có nơi rưới chén rượu cúng lên tro sau khi hóa.
- Rải gạo muối ra bốn phía khu đất.
- Người đứng lễ cuốc những nhát đất đầu tiên ở chỗ sẽ đào móng, sau đó thợ mới bắt đầu thi công.
- Hạ lễ, mời thợ thầy và người nhà cùng thụ lộc.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn động thổ
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim Niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa.
Con kính lạy các ngài Địa chúa Long mạch Tôn thần cùng chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), ngày lành tháng tốt.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án, kính cẩn thưa trình:
Tín chủ con khởi công xây dựng ngôi nhà tại (địa điểm).
Nay theo lệ động thổ, chúng con kính cáo cùng chư vị Tôn thần, cúi xin cho phép được động thổ, khởi công.
Chúng con thành tâm kính mời ngài Kim Niên Đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Định Phúc Táo quân, các ngài Địa chúa Long mạch cùng tất cả chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Phù hộ độ trì cho việc động thổ, xây dựng được hanh thông, thợ thầy bình an, công trình chóng thành, âm phù dương trợ, vạn sự tốt lành.
Chúng con cũng kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ cùng các vong linh y thảo phụ mộc quanh khu đất này về đây thụ hưởng lễ vật, chứng giám cho chúng con được khởi công thuận lợi, trước sau yên ổn.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn động thổ
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, Long mạch Tôn thần cai quản khu đất này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con khởi công động thổ tại (địa điểm), thành tâm sắm lễ, dâng hương trước án.
Cúi xin chư vị Tôn thần cho phép động thổ, phù hộ độ trì cho công việc hanh thông, thợ thầy bình an, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người đứng lễ ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ; đọc khấn rõ ràng, vừa đủ nghe, khấn thầm cũng được. Nếu mượn tuổi thì người được nhờ đứng lễ, xưng tên mình trong bài khấn và cuốc nhát đất đầu tiên; theo nếp, chủ nhà tạm lánh đi lúc ấy, xong lễ mới quay về.
Hóa vàng ở chỗ trống, xa gỗ, bạt, giấy và các vật dễ cháy, có người trông đến khi tàn lửa hẳn. Gạo muối rải vừa phải, không rải ra lòng đường hay mương nước. Khu đất đang thi công có hố móng, sắt thép, nên để trẻ nhỏ và người già đứng ở chỗ an toàn.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà không hợp tuổi thì ai đứng khấn động thổ?
Theo nếp, nhiều nhà nhờ một người hợp tuổi (thường là người đàn ông khỏe mạnh, gia đình êm ấm) đứng lễ và cuốc nhát đất đầu tiên. Người ấy xưng tên mình trong bài khấn; lúc làm lễ chủ nhà tạm lánh đi, xong lễ mới về.
Mâm cúng động thổ gồm những gì?
Phổ biến gồm gà trống luộc hoặc thủ lợn, xôi, mâm ngũ quả, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước, gạo, muối, bánh kẹo, thuốc lá, hương nến và vàng mã. Nhà ăn chay thì làm lễ chay, không bắt buộc lễ mặn.
Cúng động thổ lúc mấy giờ?
Theo giờ hoàng đạo đã chọn hợp tuổi người đứng lễ, thường rơi vào buổi sáng. Nên bày lễ sẵn từ trước để đến giờ là thắp hương khấn ngay.
Đất thuê hoặc chỉ xây thêm một phần có cần làm lễ động thổ không?
Nhiều nhà vẫn làm, vì đào móng, xây thêm đều là động vào đất. Việc nhỏ thì sắm lễ gọn và dùng bản khấn ngắn.
Trời mưa có làm lễ động thổ được không?
Được. Che bạt hoặc dựng tạm mái che chỗ bày lễ, giữ hương nến không tắt; nhiều nhà vẫn giữ đúng giờ đã chọn.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy