Văn khấn giỗ đầu

Ý nghĩa

Giỗ đầu, tên Hán Việt là tiểu tường, là ngày giỗ tròn một năm kể từ khi người thân mất. Theo nếp cổ truyền, giỗ đầu vẫn nằm trong thời gian để tang, nên không khí còn nặng buồn thương: con cháu còn mặc đồ tang, khóc thương người đã khuất, họ hàng và làng xóm đến thắp hương như đi viếng. Vì thế giỗ đầu thường được làm trang trọng, chu đáo hơn các giỗ về sau.

Theo phong tục, lễ giỗ gồm hai lễ: lễ tiên thường (lễ cúng chiều hôm trước) để báo với thần linh, tổ tiên và mời người mất về; lễ chính kỵ (lễ chính) vào đúng ngày mất, khi con cháu, họ hàng tề tựu. Trong mỗi lễ, gia đình khấn thần linh trước, xin phép cho hương linh người mất cùng tổ tiên về hưởng lễ, rồi mới khấn gia tiên.

Bài khấn dưới đây dùng cho giỗ tròn một năm. Nếu bạn làm giỗ tròn hai năm, kèm lễ hết tang, thì dùng bài văn khấn giỗ hết; từ năm thứ ba trở đi thì dùng bài văn khấn giỗ thường. Lễ tròn một trăm ngày có bài văn khấn cúng 100 ngày riêng.

Thời điểm cúng

Giỗ đầu làm vào đúng ngày mất âm lịch, tròn một năm sau. Chiều hôm trước làm lễ tiên thường: thắp hương, dâng lễ báo với thần linh, tổ tiên rằng ngày mai là ngày giỗ, kính mời về hưởng; có nơi con cháu ra mộ thắp hương mời người mất về. Sáng hoặc trưa hôm sau là lễ chính kỵ, cúng xong con cháu và khách mới cùng dùng cỗ.

Giỗ đầu còn trong tang nên theo nếp chung làm đúng ngày. Nếu thật sự phải dời, nhiều nơi chỉ làm sớm hơn chứ không làm muộn hơn. Có nơi làm cỗ mời khách ngay hôm tiên thường, hôm chính ngày cúng gọn hơn; bạn theo nếp của họ hàng mình.

Cách sắm lễ

Lễ tiên thường thường gọn: hương, hoa, đĩa quả, trầu cau, rượu, chén nước, có nhà thêm mâm cơm. Lễ chính kỵ là cỗ đầy đủ; ở miền Bắc hay có xôi, gà luộc, giò chả, canh măng hoặc canh bóng, nem rán, món xào, nộm; miền Trung, miền Nam dọn các món quen của địa phương. Nhiều nhà nấu thêm món người mất lúc sinh thời ưa thích; có nhà làm cỗ chay.

Đồ lễ bày trên ban thờ nơi có bát hương, di ảnh người mất; nhà nào còn giữ bàn thờ riêng cho người mới mất thì bày mâm cỗ chính ở đó. Nhà có ban thờ Thổ công riêng thì đặt một lễ nhỏ ở đó để khấn thần linh, nhà không có thì khấn thần linh ngay tại ban thờ gia tiên. Nhà có ban Phật thì dâng một lễ chay riêng.

Vàng mã, quần áo giấy dâng người mất sắm vừa phải. Khách đến dự giỗ đầu thường mang hương, hoa, trà, rượu, bánh trái; chủ nhà đặt lễ của khách lên ban thờ, khấn báo với người mất rồi mới hạ.

Các bước hành lễ

1. Lau dọn ban thờ, thay nước, thay hoa, chuẩn bị lễ từ hôm trước.
2. Làm lễ tiên thường chiều hôm trước: bày lễ gọn, thắp hương, khấn thần linh rồi khấn gia tiên theo bài dưới đây, đổi câu “chính ngày giỗ đầu” thành “ngày mai là chính ngày giỗ đầu”.
3. Sáng hôm chính kỵ, bày mâm cỗ lên ban thờ, thắp đèn nến và 3 nén hương (hoặc 1 nén).
4. Đọc phần khấn thần linh trước, xin phép cho hương linh người mất cùng tổ tiên về hưởng lễ; sau đó đọc phần khấn gia tiên.
5. Mời con cháu, họ hàng lần lượt thắp hương, vái lạy người mất.
6. Chờ hết tuần hương, vái tạ, đem vàng mã ra chỗ an toàn để hóa; có nơi rót chén rượu lên tro sau khi hóa.
7. Hạ lễ, mời họ hàng, khách dự cùng thụ lộc, dùng cỗ.

Lưu ý

Giỗ đầu còn trong tang, con cháu thường mặc đồ tang hoặc quần áo sẫm màu, có nhà vẫn đội khăn tang. Người đứng khấn thường là con trưởng hoặc cháu đích tôn; đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe, khấn thầm cũng được.

Hóa vàng ở chỗ thoáng, xa đồ dễ cháy, trông đến khi tàn hẳn. Theo quan niệm dân gian, giỗ đầu chưa phải giỗ lành (cát kỵ), nên nhiều nhà vẫn kiêng cưới xin, tiệc vui trong thời gian tang.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.