Văn khấn giỗ hết

Ý nghĩa

Giỗ hết, tên Hán Việt là đại tường, là ngày giỗ tròn hai năm kể từ khi người thân mất. Theo nếp xưa, tang cha mẹ gọi là tang ba năm, nhưng thực ra kéo dài chừng hơn hai năm, nên giỗ tròn hai năm là giỗ cuối cùng còn trong tang. Ngày này thường đi cùng lễ hết tang: con cháu bỏ khăn tang, áo tang, trở lại sinh hoạt bình thường mà vẫn giữ lòng tưởng nhớ.

Lễ hết tang có hai tên gọi cổ: trừ phục (bỏ đồ tang) và đàm tế (lễ tế hết tang). Theo lệ cũ, lễ đàm tế làm sau giỗ hết vài tháng, thường tính tròn hai mươi bảy tháng kể từ ngày mất; ngày nay phần đông gia đình làm luôn trong ngày giỗ hết cho gọn. Có nhà nhân dịp này đưa bát hương, di ảnh người mất từ bàn thờ riêng lên ban thờ gia tiên, cùng thờ với tổ tiên.

Từ sau giỗ hết, các năm về sau gọi là giỗ thường, tức cát kỵ (giỗ lành). Nếu bạn làm giỗ tròn một năm thì dùng bài văn khấn giỗ đầu; từ năm thứ ba trở đi thì dùng bài văn khấn giỗ thường.

Thời điểm cúng

Giỗ hết làm vào đúng ngày mất âm lịch, tròn hai năm sau. Cũng như giỗ đầu, chiều hôm trước làm lễ tiên thường (lễ cúng chiều hôm trước) báo với thần linh, tổ tiên; sáng hoặc trưa hôm sau làm lễ chính kỵ, kèm lễ hết tang nếu gia đình làm gộp.

Nhà nào giữ lệ đàm tế riêng thì chọn một ngày sau giỗ hết để làm, thường nhờ bậc cao niên trong họ xem giúp. Giỗ hết vẫn còn trong tang nên theo nếp chung làm đúng ngày; nếu thật cần thì làm sớm hơn chứ không làm muộn hơn.

Cách sắm lễ

Lễ vật giống giỗ đầu nhưng thường chu đáo hơn vì có mời họ hàng, làng xóm về dự lễ hết tang: hương, đèn nến, hoa tươi, đĩa ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, chén nước, và mâm cỗ gồm xôi, gà luộc, giò chả, canh, nem, món xào, kèm món người mất lúc sinh thời ưa thích. Có nhà làm cỗ chay.

Cho lễ hết tang, con cháu chuẩn bị sẵn khăn tang, áo tang (và gậy chống, nếu còn giữ) để hóa cùng vàng mã sau lễ. Nhà có ban thờ Thổ công riêng thì đặt một lễ nhỏ ở đó để khấn thần linh; nhà có ban Phật thì dâng lễ chay riêng, không đặt đồ mặn lên ban Phật.

Nếu gia đình đưa bát hương, di ảnh người mất lên ban thờ gia tiên, nên lau dọn, sắp xếp lại ban thờ từ hôm trước; việc này nhiều nơi nhờ bậc cao niên hoặc người có kinh nghiệm làm giúp. Vàng mã sắm vừa phải.

Các bước hành lễ

1. Lau dọn ban thờ gia tiên và bàn thờ người mất, thay nước, thay hoa từ hôm trước.
2. Làm lễ tiên thường chiều hôm trước: bày lễ gọn, thắp hương, khấn báo ngày mai là ngày giỗ hết và kính mời về hưởng.
3. Sáng hôm chính kỵ, bày mâm cỗ, thắp đèn nến và 3 nén hương (hoặc 1 nén); con cháu còn mặc đồ tang, đứng sau người đứng khấn.
4. Đọc phần khấn thần linh trước, rồi phần khấn gia tiên.
5. Mời con cháu, họ hàng lần lượt thắp hương, vái lạy người mất.
6. Chờ hết tuần hương, con cháu bỏ khăn tang, áo tang, đem hóa cùng vàng mã ở chỗ thoáng, an toàn.
7. Rước bát hương, di ảnh người mất lên ban thờ gia tiên nếu gia đình làm việc này, rồi hạ lễ, mời họ hàng thụ lộc.

Lưu ý

Trong lễ, con cháu còn mặc đồ tang, xong lễ mới bỏ ra và đem hóa; cách làm cụ thể mỗi nơi một khác, nên hỏi bậc cao niên trong họ. Người đứng khấn thường là con trưởng hoặc cháu đích tôn; đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe, khấn thầm cũng được. Khấn lễ tiên thường thì đổi câu “chính ngày giỗ hết” thành “ngày mai là chính ngày giỗ hết”.

Hóa khăn áo tang và vàng mã ở chỗ thoáng, xa mái nhà và đồ dễ cháy, có người trông đến khi tàn hẳn. Theo quan niệm dân gian, sau lễ hết tang gia đình mới lại tổ chức việc vui như cưới xin, mừng thọ.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.