Văn khấn giỗ thường

Ý nghĩa

Giỗ thường, tên Hán Việt là cát kỵ (giỗ lành), là ngày giỗ hằng năm từ năm thứ ba trở đi, khi gia đình đã làm lễ hết tang. Kỵ là ngày giỗ, cát là tốt lành: nỗi buồn tang tóc đã qua, ngày giỗ trở thành dịp con cháu sum họp, tưởng nhớ ông bà cha mẹ, không còn mặc đồ tang hay khóc lóc như những năm đầu.

Người Việt có câu “sống Tết, chết giỗ”: ông bà cha mẹ còn sống thì con cháu về mừng Tết, khi đã khuất thì nhớ ngày giỗ mà về thắp hương. Ngày giỗ còn gọi là kỵ nhật hay húy nhật. Theo phong tục, lễ giỗ gồm lễ tiên thường chiều hôm trước và lễ chính kỵ đúng ngày; trong lễ, khấn thần linh trước để xin phép cho hương linh về hưởng lễ, rồi khấn gia tiên, mời người mất cùng tổ tiên nội ngoại về chứng giám.

Bài khấn dưới đây dùng cho các giỗ hằng năm của ông bà, cha mẹ và người thân đã mãn tang. Nếu bạn làm giỗ tròn một năm thì dùng bài văn khấn giỗ đầu; giỗ tròn hai năm, kèm lễ hết tang, thì dùng bài văn khấn giỗ hết.

Thời điểm cúng

Giỗ làm vào ngày mất theo âm lịch mỗi năm. Chiều hôm trước làm lễ tiên thường (lễ cúng chiều hôm trước); có nơi con cháu ra mộ thắp hương mời người mất về hưởng giỗ. Sáng hoặc trưa hôm sau là lễ chính kỵ, cúng xong con cháu cùng dùng cỗ. Có nơi làm cỗ mời khách ngay hôm tiên thường, hôm chính ngày cúng gọn hơn.

Giỗ thường có thể xê dịch cho con cháu ở xa về kịp, nhưng theo nếp chung chỉ làm sớm hơn ngày giỗ, không làm muộn hơn; hôm đúng ngày vẫn thắp hương, dâng lễ nhỏ. Người mất vào tháng nhuận thì phần đông các nhà giỗ vào cùng ngày ấy của tháng thường cùng tên.

Cách sắm lễ

Lễ tiên thường gọn: hương, hoa, đĩa quả, trầu cau, rượu, chén nước, có nhà thêm mâm cơm. Lễ chính kỵ có mâm cỗ theo điều kiện từng nhà: miền Bắc thường có xôi, gà luộc, giò chả, canh măng hoặc canh bóng, nem rán, món xào, nộm; miền Trung, miền Nam dọn các món quen của địa phương. Nhiều nhà nấu thêm món người mất lúc sinh thời ưa thích.

Đồ lễ bày trên ban thờ gia tiên, trước di ảnh và bát hương người mất; mâm cỗ đặt giữa, hương hoa, đèn nến hai bên. Nhà có ban thờ Thổ công riêng thì đặt một lễ nhỏ ở đó để khấn thần linh, nhà không có thì khấn thần linh ngay tại ban thờ gia tiên. Nhà có ban Phật thì dâng lễ chay riêng.

Vàng mã sắm vừa phải. Con cháu, họ hàng về dự thường mang hương, hoa, trà, rượu, bánh trái; chủ nhà đặt lên ban thờ, khấn báo rồi mới hạ.

Các bước hành lễ

1. Lau dọn ban thờ, thay nước, thay hoa, sắm lễ từ hôm trước.
2. Làm lễ tiên thường chiều hôm trước: bày lễ gọn, thắp hương, khấn báo thần linh, tổ tiên rằng ngày mai là ngày giỗ và kính mời về hưởng.
3. Sáng hôm chính kỵ, bày mâm cỗ lên ban thờ, thắp đèn nến và 3 nén hương (hoặc 1 nén).
4. Đọc phần khấn thần linh trước, rồi phần khấn gia tiên; người đứng khấn thường là con trưởng hoặc cháu đích tôn.
5. Mời con cháu lần lượt thắp hương, vái lạy ông bà tổ tiên.
6. Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng ở chỗ an toàn.
7. Hạ lễ, cả nhà cùng họ hàng thụ lộc, dùng cỗ.

Lưu ý

Người đứng khấn mặc quần áo chỉnh tề, kín đáo; đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe, khấn thầm cũng được. Khấn lễ tiên thường thì dùng bài này và đổi câu “chính ngày giỗ” thành “ngày mai là chính ngày giỗ”.

Hóa vàng ở chỗ thoáng, xa đồ dễ cháy, trông đến khi tàn hẳn. Con cháu ở xa không về kịp có thể thắp hương tưởng nhớ nơi mình ở và gửi lễ về góp.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.