Ý nghĩa
Lễ mở cửa mả, còn gọi là lễ cúng ba ngày, là lễ con cháu ra thăm mộ người thân sau khi an táng ba ngày. Theo quan niệm dân gian, người mới mất còn bỡ ngỡ nơi ở mới; con cháu ra mộ thắp hương, xin phép thần linh cai quản nơi ấy cho người được yên ổn, và làm lễ mở cửa để hương linh đi lại, về nhà nhận hương khói của con cháu.
Đây cũng là dịp gia đình sửa sang phần mộ. Sau mấy ngày mưa nắng, đất đắp mộ thường lún, sụt; con cháu vun lại cho mộ tròn đầy, dọn vòng hoa héo, nhặt rác, cắm hoa tươi. Việc chăm chút nấm mồ lần đầu này được coi như lần đầu con cháu đến thăm người thân ở nơi ở mới.
Lễ gồm hai phần đọc liền nhau: khấn thần linh nơi mộ (Sơn thần, Thổ địa cai quản khu đất) để xin phép, rồi khấn vong linh người mất. Sau lễ này, ở nhà vẫn cúng cơm hằng ngày đến lễ 49 ngày hoặc 100 ngày. Nếu bạn đi tảo mộ dịp Thanh Minh hay cuối năm thì dùng bài Văn khấn Thanh Minh (tảo mộ).
Thời điểm cúng
Lễ thường làm vào ngày thứ ba sau khi an táng; có nơi tính cả ngày chôn, có nơi tính từ hôm sau, cũng có nơi tính ba ngày từ ngày mất. Cách tính mỗi nơi một khác, gia đình nên hỏi người lớn trong họ hoặc người đã giúp lo việc tang để thống nhất ngày.
Giờ ra mộ mỗi nơi một khác, có nơi đi buổi sáng, có nơi đi buổi chiều; nhiều nhà nhờ người lo việc tang chọn giờ. Nên sắp xếp làm xong lễ, thu dọn gọn trước khi trời tối cho an toàn.
Cách sắm lễ
Lễ thần linh nơi mộ: hương, hoa, đôi nến, trầu cau, rượu, chén nước, đĩa hoa quả, xôi hoặc gà luộc tùy nhà, vàng mã vừa phải. Mâm này bày riêng ở một bên khu mộ, trên tấm chiếu hay tấm bạt sạch.
Lễ dâng người mất: bày ngay trước mộ, gồm hương, hoa, nến, trầu cau, rượu, nước, hoa quả, cơm canh hoặc xôi gà, thêm món người mất ưa thích; nhà theo đạo Phật có thể làm lễ chay. Có nơi theo lệ cũ mang thêm vài cây mía để nguyên lá đặt bên mộ.
Mang theo đồ sửa mộ: cuốc, xẻng, dao phát cỏ, bao đựng rác, nước sạch, khăn lau, bật lửa, chậu hóa vàng. Nhiều nhà mang thêm một bó hương để thắp cho các ngôi mộ lân cận, như lời chào những người nằm cạnh.
Các bước hành lễ
- Dọn cỏ, nhặt vòng hoa héo và rác quanh mộ, vun đất đắp lại cho mộ tròn đầy, gọn gàng.
- Bày mâm lễ thần linh ở một bên khu mộ, thắp hương (thường ba nén) và đọc phần khấn thần linh nơi mộ.
- Bày lễ trước mộ, thắp nến, thắp hương; con cháu đứng theo thứ bậc, chủ tang đọc phần khấn vong linh, cả nhà cùng vái.
- Thắp cho mỗi ngôi mộ xung quanh một nén hương.
- Chờ hết tuần hương thì hóa vàng trong chậu hoặc nơi đất trống, đợi lửa tắt hẳn.
- Thu dọn đồ lễ, rác và tro cho khu mộ sạch sẽ; về nhà thắp hương trên bàn thờ linh báo đã làm lễ.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn lễ mở cửa mả (cúng ba ngày)
Khấn thần linh nơi mộ:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Sơn thần, ngài Thổ địa cùng chư vị Thần linh cai quản khu mộ tại (nơi an táng).
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Gia đình chúng con có (cụ/ông/bà) (tên người mất), mất ngày (ngày mất), hưởng thọ (hưởng thọ) tuổi, an táng tại xứ này đã được ba ngày.
Nay theo lệ, con cháu ra mộ làm lễ mở cửa mả, vun đắp sửa sang phần mộ, thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kim ngân trà quả, dâng lên trước án.
Cúi xin chư vị Tôn thần chứng giám, cho phép con cháu được làm lễ, che chở cho hương linh được yên ổn nơi đây, phần mộ được vững bền.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Khấn vong linh:
Con kính lạy hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất).
Than ôi! Âm dương cách biệt, mới đó đã ba ngày, con cháu nhớ thương khôn xiết.
Hôm nay con cháu ra mộ, vun đắp nấm mồ, dâng nén hương thơm, cơm canh lễ vật, làm lễ mở cửa mả.
Kính mời hương linh (cụ/ông/bà) về trước mộ, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin hương linh an nghỉ nơi đây, được thanh thản, sớm siêu sinh tịnh độ, thường về nhà nhận hương khói của con cháu.
Phù hộ độ trì cho con cháu trong nhà bình an, trên thuận dưới hòa.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước mộ kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn lễ mở cửa mả (cúng ba ngày)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy ngài Sơn thần, ngài Thổ địa cùng chư vị Thần linh cai quản nơi đây.
Con kính lạy hương linh (cụ/ông/bà) (tên người mất).
Tín chủ con là: (họ tên), ngụ tại: (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), con cháu ra mộ làm lễ mở cửa mả, sửa sang phần mộ.
Chúng con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, xin chư vị Tôn thần chứng giám, che chở cho hương linh được yên ổn.
Kính mời hương linh về thụ hưởng, an nghỉ nơi đây, phù hộ con cháu bình an.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người ra mộ mặc đồ tang hoặc quần áo tối màu, kín đáo; đi giày dép chắc chân vì đất mộ mới thường lầy, nhiều hố. Theo quan niệm dân gian, trẻ nhỏ và phụ nữ đang mang thai thường ở nhà, không ra mộ trong lễ này.
Hóa vàng trong chậu hoặc trên nền đất trống, xa cỏ khô và các mộ bên cạnh; đứng đợi lửa tắt hẳn mới về. Không để lại túi ni lông, chai lọ, đồ lễ ở nghĩa trang. Nhiều nghĩa trang có quy định riêng về giờ ra vào và việc đốt vàng mã, bạn nên hỏi người trông coi trước.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa mả làm sau mấy ngày?
Thường là ngày thứ ba sau khi an táng; có nơi tính ba ngày từ ngày mất. Cách tính mỗi nơi một khác, gia đình nên hỏi người lớn trong họ.
Mở cửa mả cần chuẩn bị những gì?
Hai phần lễ: lễ thần linh nơi mộ và lễ dâng người mất, gồm hương, hoa, nến, trầu cau, rượu nước, hoa quả, xôi gà hoặc cơm canh. Mang thêm dụng cụ vun mộ và bao đựng rác.
Có phải khấn thần linh trước không?
Theo nếp phổ biến, khấn Sơn thần, Thổ địa nơi mộ trước để xin phép, rồi mới khấn người mất. Hai phần đọc liền nhau.
Ai nên đi làm lễ mở cửa mả?
Thường là chủ tang và con cháu trong nhà. Theo quan niệm dân gian, trẻ nhỏ và phụ nữ đang mang thai thường ở nhà.
Sau mở cửa mả còn phải cúng gì?
Ở nhà tiếp tục cúng cơm hằng ngày, rồi đến lễ 49 ngày và lễ 100 ngày. Mỗi lễ có bài khấn riêng.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy