Ý nghĩa
Rằm tháng Giêng là ngày 15 tháng Giêng âm lịch, đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Ngày này còn gọi là Tết Nguyên Tiêu (đêm rằm đầu năm) hay Tết Thượng Nguyên. Người xưa chia năm ra ba rằm lớn: Thượng Nguyên rằm tháng Giêng, Trung Nguyên rằm tháng Bảy và Hạ Nguyên rằm tháng Mười, trong đó rằm tháng Giêng đứng đầu.
Dân gian có câu “Lễ quanh năm không bằng rằm tháng Giêng”, nên đây là ngày rằm được coi trọng nhất trong năm. Theo phong tục cổ truyền, vào ngày này các gia đình dâng hương lễ Phật (nếu nhà có ban Phật), cúng thần linh và gia tiên, cầu cho cả năm bình an. Nhiều người đi lễ chùa, lễ đình, có nơi làm lễ dâng sao đầu năm vào dịp này.
Bài dưới đây khấn thần linh và gia tiên tại nhà ngày rằm tháng Giêng. Nếu nhà bạn có ban Phật, hãy lễ Phật trước bằng bài Văn khấn ban Tam Bảo (lễ Phật tại gia). Nếu bạn dâng sao đầu năm thì dùng bài Văn khấn dâng sao đầu năm; rằm các tháng khác thì dùng bài Văn khấn gia tiên ngày rằm.
Thời điểm cúng
Chính lễ là ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Nhiều nhà cúng từ ngày 14 cho thong thả, có nhà cúng tối 14 hoặc sáng 15, tùy công việc. Giờ cúng phổ biến là buổi sáng hoặc buổi trưa ngày rằm; có nơi cúng buổi tối khi trăng lên, đúng ý đêm Nguyên Tiêu.
Theo nếp phổ biến, lễ rằm nên làm trước hoặc đúng ngày 15, không để quá ngày rằm.
Cách sắm lễ
Nhà có ban Phật thì lễ Phật dâng đồ chay: hương, hoa tươi (hoa sen, hoa huệ, hoa cúc), quả tươi, oản, xôi chè, nước sạch. Không đặt đồ mặn, rượu thịt hay vàng mã lên ban Phật.
Ban thần linh và ban gia tiên dâng hương, hoa, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, nước và mâm cỗ. Mâm cỗ mặn thường có gà luộc, xôi, giò, canh, món xào; nhiều nhà làm cỗ chay ngày rằm tháng Giêng. Có nơi thêm đĩa xôi, bát chè ngọt.
Vàng mã dâng thần linh và gia tiên nên dùng vừa phải. Ở miền Nam, có nhà bày thêm một mâm cúng trời đất trước hiên hoặc ngoài sân, gồm hoa quả, nhang đèn, chè xôi.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thờ, thay nước, cắm hoa tươi; bày lễ chay ở ban Phật và lễ ở ban thần linh, ban gia tiên.
- Thắp đèn nến, dâng hương ban Phật trước (nếu có) và khấn theo bài lễ Phật tại gia.
- Thắp hương ban thần linh rồi đến ban gia tiên, mỗi ban thường 3 nén.
- Đứng ngay ngắn trước ban thờ, vái 3 vái, đọc bài khấn rằm tháng Giêng, xong vái 3 vái.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng mã (nếu có) ở nơi an toàn.
- Hạ lễ, cả nhà thụ lộc.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn rằm tháng Giêng
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân cùng chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm (năm), tiết Thượng Nguyên.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ cùng nội ngoại tiên linh về đây chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên thương xót con cháu, phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con trong năm (năm) được bình an khang thái, người người mạnh khỏe.
Cho gia đạo hưng long, trên thuận dưới hòa, làm ăn hanh thông, học hành tấn tới, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn rằm tháng Giêng
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm (năm), tín chủ con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, kính mời chư vị Tôn thần và tổ tiên chứng giám, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin phù hộ độ trì cho toàn gia cả năm bình an, mạnh khỏe, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Nhà có ban Phật thì lễ Phật trước, dâng đồ chay; sau đó mới đến thần linh và gia tiên. Người đứng khấn ăn mặc chỉnh tề, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe hoặc khấn thầm. Hóa vàng mã trong chậu kim loại ở nơi thoáng, có người trông đến khi tàn.
Rằm tháng Giêng các chùa, đình rất đông người. Nếu bạn đi lễ, nên đi sớm, giữ đồ đạc cẩn thận, không chen lấn, không thắp quá nhiều hương, bỏ tiền công đức vào hòm thay vì cài lên tượng.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Rằm tháng Giêng cúng ngày 14 hay 15?
Chính lễ là ngày 15 tháng Giêng. Nhiều nhà cúng từ ngày 14 cho thong thả; theo nếp phổ biến không để quá ngày rằm.
Rằm tháng Giêng cúng chay hay mặn?
Ban Phật luôn dâng đồ chay. Ban thần linh và ban gia tiên có thể dâng cỗ mặn hoặc cỗ chay, tùy nếp nhà.
Rằm tháng Giêng cúng lúc mấy giờ?
Phổ biến là buổi sáng hoặc buổi trưa ngày rằm, hoặc tối ngày 14. Có nơi cúng buổi tối khi trăng lên.
Vì sao nói lễ quanh năm không bằng rằm tháng Giêng?
Vì đây là ngày rằm đầu tiên của năm mới, đứng đầu ba rằm lớn trong năm. Người xưa coi lễ đầu năm là lễ mở đầu cho cả năm, nên chuẩn bị chu đáo hơn các ngày rằm khác.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy