Ý nghĩa
Giao thừa là thời khắc năm cũ giao lại, năm mới tiếp nối, rơi vào đúng nửa đêm cuối tháng Chạp. Theo phong tục cổ truyền, đêm ấy có hai lễ. Lễ ngoài trời để tiễn vị Hành khiển năm cũ và đón vị Hành khiển năm mới, tức các vị quan trời coi việc nhân gian từng năm. Lễ trong nhà làm ngay sau đó, trước ban thờ gia tiên, để đón năm mới cùng thần linh trong nhà và tổ tiên.
Người xưa quan niệm ngày 23 tháng Chạp Táo quân về trời, đến đêm giao thừa thì trở lại trông coi bếp nhà. Vì vậy trong lễ giao thừa trong nhà, con cháu kính lạy thần linh bản gia, đón Táo quân về, rồi kính mời tổ tiên cùng thụ hưởng lễ đầu năm. Nén hương đầu tiên của năm mới thắp trên ban thờ gia tiên được các gia đình coi trọng hơn cả.
Nếu bạn cúng ở sân, trước cửa nhà để tiễn và đón các vị Hành khiển thì dùng bài Văn khấn giao thừa ngoài trời. Bài giao thừa trong nhà dùng để khấn trước ban thờ gia tiên, sau khi lễ ngoài trời đã xong. Sáng mùng 1 Tết lại có lễ riêng, dùng bài Văn khấn mùng 1 Tết.
Thời điểm cúng
Lễ giao thừa trong nhà làm vào đêm 30 tháng Chạp (đêm 29 nếu tháng Chạp thiếu), ngay sau lễ giao thừa ngoài trời. Giao thừa thuộc giờ Tý, tính từ 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng. Phần đông các nhà làm lễ ngoài trời vào khoảng thời khắc chuyển sang năm mới, khấn xong mới vào nhà làm lễ trong nhà.
Nhà có người già yếu, trẻ nhỏ không thức khuya được có thể làm lễ sớm hơn, ngay từ đầu giờ Tý, hoặc chỉ thắp hương khấn ngắn. Có nơi chỉ làm lễ trong nhà, không làm lễ ngoài trời, tùy nếp nhà.
Cách sắm lễ
Mâm lễ giao thừa trong nhà bày trên ban thờ gia tiên, thường có: hương, hoa tươi, đôi nến hoặc đèn, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, nước sạch, bánh chưng hoặc bánh tét, mứt Tết và một ít vàng mã. Nhiều nhà giữ nguyên mâm ngũ quả, bánh trái đã bày từ lễ tất niên, chỉ dâng thêm hương hoa, rượu, trà.
Nhà làm cỗ thì dâng thêm mâm cỗ mặn hoặc chay tùy nếp. Miền Bắc thường có gà luộc, xôi, bánh chưng, giò, canh; có nhà chỉ dâng xôi, gà và bánh trái cho gọn vì đã làm cỗ lớn chiều tất niên. Mâm lễ ngoài trời chuẩn bị riêng, không lấy mâm trong nhà mang ra.
Vàng mã nên dùng vừa phải. Nhiều nhà để vàng mã trên ban thờ đến lễ hóa vàng sau Tết mới đốt, tùy nơi.
Các bước hành lễ
- Làm xong lễ giao thừa ngoài trời, vào nhà rửa tay, chỉnh lại trang phục.
- Thắp đèn nến trên ban thờ, rót rượu, rót nước, dâng thêm hoa quả hoặc mâm cỗ nếu có.
- Thắp hương bát hương thần linh trước (nếu nhà thờ riêng), rồi thắp hương ban gia tiên, thường 3 nén.
- Đứng ngay ngắn trước ban thờ, vái 3 vái, đọc bài khấn giao thừa trong nhà, xong vái 3 vái.
- Mời các thành viên trong nhà lần lượt thắp hương, vái lạy tổ tiên đón năm mới.
- Giữ hương đèn trên ban thờ theo nếp nhà; trước khi đi ngủ kiểm tra lại nến, đèn cho an toàn.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn giao thừa trong nhà
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Nay phút giao thừa đã tới, năm Bính Ngọ đã qua, năm mới Đinh Mùi đã sang.
Tín chủ con cùng toàn gia thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương Long mạch, Tài thần cùng chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ cùng nội ngoại tiên linh về đây chứng giám, thụ hưởng lễ vật, đón xuân cùng con cháu.
Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ trong nhà này, đất này cùng về hâm hưởng.
Cúi xin chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con năm mới an khang thịnh vượng, người người mạnh khỏe.
Cho con cháu làm ăn hanh thông, học hành tấn tới, trên thuận dưới hòa, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn giao thừa trong nhà
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Nay phút giao thừa đã tới, năm mới Đinh Mùi đã sang, tín chủ con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, kính mời chư vị Tôn thần và tổ tiên chứng giám, đón xuân cùng con cháu.
Cúi xin phù hộ độ trì cho toàn gia năm mới bình an, mạnh khỏe, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Thứ tự phổ biến là lễ ngoài trời trước, lễ trong nhà sau. Người đứng khấn ăn mặc chỉnh tề, đọc bài khấn rõ ràng, vừa đủ nghe, hoặc khấn thầm cũng được. Đêm khuya nên nói khẽ, giữ yên cho hàng xóm.
Đêm giao thừa nhiều nhà để nến, đèn, hương vòng cháy lâu trên ban thờ. Đặt nến xa rèm, cành đào, cành mai và câu đối giấy; trước khi đi ngủ kiểm tra lại. Theo quan niệm dân gian, đầu năm êm ấm thì cả năm thuận hòa, nên đêm giao thừa người ta giữ hòa khí, tránh cãi cọ, nói điều không lành.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng giao thừa trong nhà hay ngoài trời trước?
Theo nếp phổ biến, cúng ngoài trời trước để tiễn và đón các vị Hành khiển, xong mới vào nhà làm lễ trước ban thờ gia tiên.
Cúng giao thừa trong nhà lúc mấy giờ?
Làm ngay sau lễ ngoài trời, trong giờ Tý (từ 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng). Phần đông các nhà làm vào khoảng thời khắc chuyển sang năm mới.
Mâm cúng giao thừa trong nhà gồm những gì?
Hương, hoa, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu nước, bánh chưng hoặc bánh tét, mứt; nhà làm cỗ thì thêm xôi, gà, giò. Có thể dùng lại mâm quả, bánh trái đã bày từ lễ tất niên.
Nhà chung cư không có sân thì cúng giao thừa thế nào?
Có thể đặt mâm lễ ngoài trời ở ban công hoặc trước cửa, rồi vào khấn trong nhà. Có nơi chỉ làm lễ trong nhà, tùy nếp gia đình.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy
Tết
Chuẩn bị cho Tết Đinh Mùi
Mùng Một Tết năm Đinh Mùi rơi vào ngày 6/2/2027.