Ý nghĩa
Sáng mùng 1 tháng Giêng là buổi sáng đầu tiên của năm mới, gọi là Tết Nguyên Đán (nguyên là đầu, đán là buổi sớm). Theo phong tục cổ truyền, con cháu thức dậy sớm, sửa sang ban thờ, dâng hương và mâm cỗ Tết lên gia tiên, như lời chúc Tết đầu tiên gửi đến ông bà tổ tiên. Sau lễ, con cháu mới chúc Tết ông bà cha mẹ và mừng tuổi cho nhau.
Người xưa quan niệm từ chiều tất niên tổ tiên đã về nhà ăn Tết cùng con cháu, nên suốt mấy ngày Tết ban thờ luôn có hương đèn, có nhà dâng cơm sáng chiều. Lễ sáng mùng 1 là lễ trang trọng nhất trong những ngày ấy. Bài khấn mùng 1 Tết hướng về tổ tiên, xin các cụ chứng giám tấm lòng con cháu và phù hộ cho cả nhà một năm mới bình an.
Sáng mùng 1 Tết có hai bài khấn hay bị nhầm. Bài này khấn gia tiên trước ban thờ tổ tiên. Nếu bạn khấn Thổ công, Táo quân và thần linh trong nhà đầu năm thì dùng bài Văn khấn tân niên (thần linh ngày Tết). Còn nếu bạn cúng mùng 1 hằng tháng thì dùng bài Văn khấn gia tiên mùng 1.
Thời điểm cúng
Lễ cúng mùng 1 Tết làm vào sáng sớm ngày mùng 1 tháng Giêng, thường trong buổi sáng, xong trước buổi trưa. Nhiều nhà cúng từ lúc trời vừa sáng, trước khi đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm. Theo thứ tự thường gặp, khấn thần linh trong nhà trước, sau đó mới khấn gia tiên.
Nhiều gia đình giữ nếp dâng cơm gia tiên cả ba ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3 cho tới lễ hóa vàng. Có nơi chỉ làm cỗ lớn sáng mùng 1, những ngày sau thắp hương, dâng trà quả, tùy nếp nhà.
Cách sắm lễ
Mâm lễ mùng 1 Tết thường có: hương, hoa tươi, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, nước sạch, bánh chưng hoặc bánh tét, mứt Tết. Mâm ngũ quả miền Bắc hay có nải chuối xanh, bưởi, phật thủ, quýt, hồng; miền Nam hay chọn mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, gửi ý cầu sung vừa đủ xài.
Mâm cỗ mặn miền Bắc thường có gà luộc, xôi gấc hoặc xôi đỗ, bánh chưng, giò lụa, nem, canh măng hoặc canh bóng, món xào, dưa hành. Miền Nam thường có thịt kho trứng, canh khổ qua, chả giò, dưa kiệu, bánh tét. Nhà theo nếp chay thì làm cỗ chay.
Mâm cỗ đặt trên ban thờ gia tiên. Vàng mã nếu có thì để trên ban thờ, thường đến lễ hóa vàng mới đốt; nên dùng vừa phải.
Các bước hành lễ
- Dậy sớm, rửa mặt, thay quần áo mới hoặc quần áo chỉnh tề.
- Lau lại ban thờ, thay nước, dâng hoa tươi, bày mâm cỗ, bánh trái, rượu trà lên ban gia tiên.
- Thắp hương ban thần linh trước và khấn theo bài tân niên, rồi thắp hương ban gia tiên, thường 3 nén.
- Đứng ngay ngắn trước ban thờ gia tiên, vái 3 vái, đọc bài khấn mùng 1 Tết, xong vái 3 vái.
- Mời con cháu lần lượt thắp hương, vái lạy tổ tiên, rồi chúc Tết ông bà cha mẹ.
- Chờ hết tuần hương, hạ cỗ, cả nhà cùng thụ lộc bữa cơm đầu năm.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn mùng 1 Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm (năm), tiết Nguyên Đán đầu xuân.
Phút giao thừa đã qua, năm mới đã tới, tín chủ con cùng toàn gia thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, cỗ bàn ngày Tết, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ cùng nội ngoại tiên linh giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Nhân buổi đầu năm, con cháu kính cẩn dâng hương, chúc Tết tổ tiên, ghi nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục của các cụ.
Cúi xin các cụ thương xót con cháu, phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con năm mới bình an khang thái, người người mạnh khỏe, người già sống lâu, trẻ nhỏ hay ăn chóng lớn.
Cho con cháu làm ăn hanh thông, học hành tấn tới, gia đạo hưng long, trên thuận dưới hòa, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn mùng 1 Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày mùng Một tháng Giêng năm (năm), tín chủ con thành tâm dâng hương hoa lễ vật, kính mời tổ tiên chứng giám, thụ hưởng lễ đầu xuân.
Cúi xin các cụ phù hộ độ trì cho toàn gia năm mới bình an, mạnh khỏe, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Sáng mùng 1 cả nhà nên mặc quần áo sạch sẽ, chỉnh tề trước khi thắp hương. Đọc bài khấn rõ ràng, vừa đủ nghe; người chưa quen có thể cầm giấy đọc, hoặc khấn thầm. Trẻ nhỏ thắp hương cần có người lớn đứng cạnh.
Theo quan niệm dân gian, ngày đầu năm nên giữ hòa khí, nói lời tốt lành, tránh cãi cọ, đổ vỡ; nhiều nơi kiêng quét nhà, đổ rác trong ba ngày Tết. Đèn nến trên ban thờ đặt xa rèm và cành đào, cành mai; khi cả nhà đi chúc Tết vắng nhà thì tắt nến, để hương tàn.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng mùng 1 Tết lúc mấy giờ?
Thường làm vào buổi sáng sớm ngày mùng 1, xong trước buổi trưa. Nhiều nhà cúng lúc trời vừa sáng, trước khi đi chúc Tết.
Sáng mùng 1 Tết khấn thần linh hay gia tiên trước?
Theo nếp phổ biến, khấn thần linh trước bằng bài tân niên, rồi mới khấn gia tiên bằng bài này. Nhà thờ chung một ban thì thắp hương bát hương thần linh trước.
Có phải cúng cả ba ngày Tết không?
Nhiều nhà dâng cơm gia tiên cả ba ngày mùng 1, mùng 2, mùng 3 cho tới lễ hóa vàng. Có nhà chỉ làm cỗ sáng mùng 1, những ngày sau thắp hương, dâng trà quả.
Bài khấn mùng 1 Tết khác bài khấn mùng 1 hằng tháng thế nào?
Bài mùng 1 Tết có lời chúc Tết tổ tiên và mời các cụ thụ hưởng cỗ Tết đầu xuân. Mùng 1 các tháng khác thì dùng bài Văn khấn gia tiên mùng 1.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy
Tết
Chuẩn bị cho Tết Đinh Mùi
Mùng Một Tết năm Đinh Mùi rơi vào ngày 6/2/2027.