Ý nghĩa
Lễ hóa vàng là lễ khép lại những ngày Tết, còn gọi là lễ tạ năm mới. Theo phong tục cổ truyền, từ chiều tất niên con cháu mời tổ tiên về ăn Tết, đến khi hết Tết thì làm lễ tạ, đốt vàng mã và tiễn các cụ trở về cõi âm. Chữ hóa ở đây nghĩa là đốt; người xưa quan niệm vàng mã đốt đi là gửi tiền bạc, đồ dùng cho người đã khuất.
Ở miền Nam, lễ này thường gọi là cúng đưa ông bà. Tên gọi khác nhau nhưng ý giống nhau: tạ ơn tổ tiên đã về chung vui cùng con cháu, tạ ơn thần linh đã chứng giám mấy ngày Tết, và xin các cụ tiếp tục phù hộ cho gia đình trong năm mới. Sau lễ hóa vàng, nhiều nhà mới dọn bớt đồ Tết trên ban thờ và trở lại nếp làm ăn thường ngày.
Theo nếp phổ biến, lễ hóa vàng kính cáo thần linh trước, xin phép được hóa vàng, rồi mới khấn tạ và tiễn gia tiên. Bài khấn dưới đây theo đúng thứ tự ấy trong cùng một lần đọc; nhà có ban thần linh riêng thì thắp hương ban ấy trước.
Thời điểm cúng
Phần đông các nhà làm lễ hóa vàng vào ngày mùng 3 Tết. Có nơi làm vào mùng 4, mùng 5, có nơi để đến mùng 7, ngày khai hạ, cũng là ngày hạ cây nêu theo nếp xưa. Nhiều nhà xem ngày tốt, hoặc chọn ngày cả nhà có mặt đông đủ trước khi đi làm lại.
Giờ cúng thường vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều; cúng xong, chờ hết tuần hương thì hóa vàng. Ở miền Nam, lễ đưa ông bà thường làm vào mùng 3 hoặc mùng 4, tùy nhà.
Cách sắm lễ
Lễ hóa vàng thường có hương, hoa tươi, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, nước sạch và mâm cỗ tiễn. Mâm cỗ mặn miền Bắc hay có gà luộc, xôi, bánh chưng, giò, canh, món xào; có nhà làm mâm chay tùy nếp. Miền Nam thường dâng cơm canh, thịt kho, bánh tét và bánh mứt.
Vàng mã đem hóa thường là số vàng mã đã bày trên ban thờ từ hôm tất niên, gồm tiền vàng, có nhà thêm quần áo giấy cho các cụ. Có nhà tách riêng vàng mã thần linh và vàng mã gia tiên để hóa trước, hóa sau. Vàng mã nên dùng vừa phải, đủ lễ là được.
Chuẩn bị sẵn chậu hoặc lò hóa vàng bằng kim loại, đặt ở sân, ban công hay khoảng đất trống thoáng gió. Có nhà để riêng một chén rượu cúng để rưới lên tro khi vàng mã đã cháy hết.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thờ, bày mâm cỗ tiễn, rượu trà, hoa quả; gom vàng mã trên ban thờ vào một khay.
- Thắp đèn nến, thắp hương ban thần linh trước (nếu có ban riêng), rồi thắp hương ban gia tiên, thường 3 nén.
- Đứng ngay ngắn trước ban thờ, vái 3 vái, đọc bài khấn hóa vàng, xong vái 3 vái.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, xin phép hóa vàng.
- Hóa vàng mã trong chậu hoặc lò ở nơi thoáng, cho vào từng ít một để cháy hết; có nhà hóa vàng thần linh trước, vàng gia tiên sau, rồi rưới chén rượu cúng lên tro.
- Hạ lễ, cả nhà thụ lộc; dọn bớt đồ Tết trên ban thờ, giữ lại hương hoa, mâm quả như ngày thường.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn hóa vàng
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng Giêng năm (năm).
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Kính cáo chư vị Tôn thần: nhân tiết Nguyên Đán, chư vị đã giáng lâm chứng giám, cho gia đình chúng con đón Tết bình an.
Nay lễ Tết đã mãn, tín chủ con xin phép chư vị Tôn thần được làm lễ tạ, hóa vàng, cung tiễn gia tiên.
Con kính bạch các cụ tổ tiên: nhân dịp năm mới, các cụ đã về vui xuân đón Tết cùng con cháu.
Nay Tết đã mãn, con cháu thành tâm sắm sửa lễ vật, hóa kim ngân, cung tiễn các cụ trở về âm cảnh.
Kính mời chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, nhận kim ngân con cháu kính dâng.
Cúi xin chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên tiếp tục phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con năm mới an khang thịnh vượng, người người mạnh khỏe.
Cho con cháu ra vào bình an, làm ăn hanh thông, học hành tấn tới, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn hóa vàng
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng Giêng năm (năm), lễ Tết đã mãn, tín chủ con thành tâm dâng lễ tạ, xin phép chư vị Tôn thần được hóa vàng, cung tiễn tổ tiên trở về.
Cúi xin chư vị Tôn thần, các cụ tổ tiên phù hộ toàn gia năm mới bình an, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Hóa vàng trong chậu hoặc lò kim loại, ở nơi thoáng, xa mái tôn, dây điện, xe cộ và đồ dễ cháy. Cho vàng mã vào từng ít một, có người trông đến khi tàn hẳn. Nhà ở chung cư nên hóa ở khu vực chung do tòa nhà bố trí, không đốt trong căn hộ hay hành lang.
Tro vàng mã để nguội rồi gom gọn, không đổ xuống cống rãnh, ao hồ. Người đứng khấn ăn mặc chỉnh tề, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe hoặc khấn thầm. Theo quan niệm dân gian, đồ Tết trên ban thờ đợi sau lễ hóa vàng mới hạ bớt, không vội dọn trước khi tiễn các cụ.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Hóa vàng vào ngày nào?
Phần đông các nhà làm vào mùng 3 Tết. Có nơi làm mùng 4, mùng 5, hoặc đến mùng 7; nhiều nhà xem ngày tốt hoặc chọn ngày cả nhà đông đủ.
Hóa vàng khấn thần linh hay gia tiên trước?
Khấn thần linh trước để xin phép hóa vàng, rồi khấn tạ và tiễn gia tiên. Bài khấn trên đã theo thứ tự này trong cùng một lần đọc.
Mâm cúng hóa vàng gồm những gì?
Hương, hoa, đèn nến, mâm quả, trầu cau, rượu trà và mâm cỗ tiễn như gà luộc, xôi, bánh chưng, giò, canh. Vàng mã đã bày từ hôm tất niên là phần đem hóa.
Hóa vàng xong có rưới rượu lên tro không?
Có nhà giữ nếp rưới chén rượu cúng lên tro sau khi vàng mã đã cháy hết. Đây là nếp riêng từng nhà, không bắt buộc.
Ở chung cư thì hóa vàng thế nào?
Hóa ở khu vực chung tòa nhà bố trí, dùng chậu hoặc lò hóa vàng, không đốt trong căn hộ. Có thể giảm bớt vàng mã cho vừa đủ lễ.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy
Tết
Chuẩn bị cho Tết Đinh Mùi
Mùng Một Tết năm Đinh Mùi rơi vào ngày 6/2/2027.