Ý nghĩa
Lễ tạ đất cuối năm là lễ tạ ơn các vị thần linh cai quản đất đai nơi gia đình ở: Thổ công, Thổ địa, Long mạch (thần giữ mạch đất dưới nền nhà) cùng chư vị thần linh trong đất. Theo tín ngưỡng dân gian, suốt một năm con người đào xới, xây sửa, sinh hoạt trên đất, nên cuối năm làm lễ tạ ơn các ngài đã che chở, và xin các ngài bỏ qua những điều sơ suất.
Trong bài khấn tạ đất thường có lời mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ, tức những người chủ cũ đã từng sống trên mảnh đất này qua các đời trước, nay đã khuất, cùng về hưởng lễ. Đó là nếp cũ của người Việt: ăn quả nhớ kẻ trồng cây, ở đất nhớ người đã giữ đất trước mình. Lễ tạ đất vì vậy vừa là lễ tạ thần, vừa là lễ tưởng nhớ người đi trước.
Lễ này khác lễ ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, vốn là lễ tiễn Táo quân về trời. Nếu bạn cúng đất đai vào dịp khác trong năm thì dùng bài Văn khấn cúng đất đai (thổ thần).
Thời điểm cúng
Lễ tạ đất làm trong tháng Chạp âm lịch, khi việc làm ăn trong năm đã thu xếp xong. Có nơi làm trước ngày 23 tháng Chạp, trước lễ ông Táo; có nơi làm sau lễ ông Táo, trong khoảng từ ngày 24 đến trước ngày tất niên. Có nhà gộp lời tạ đất vào lễ tất niên, tùy nếp địa phương.
Nhiều gia đình xem ngày tốt trong tháng Chạp để làm lễ, cúng vào buổi sáng. Nhà mới xây, mới sửa trong năm, hoặc có đào móng, đào giếng thường chú trọng lễ tạ đất hơn.
Cách sắm lễ
Mâm lễ tạ đất thường có: hương, hoa tươi, đôi nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu, trà, nước sạch, một đĩa gạo, một đĩa muối và vàng mã. Mâm cỗ mặn thường có gà luộc, xôi, giò, thịt luộc, canh, món xào; nhà làm lớn có nơi dâng thêm lợn quay. Nhà theo nếp chay thì làm cỗ chay.
Lễ bày ở ban thờ thần linh nếu nhà có ban riêng; phần nhiều bày trên ban thờ gia tiên, nơi đặt bát hương Thổ công. Có nơi bày mâm lễ ở giữa nhà hoặc ngoài sân, hướng vào nhà, nhất là nhà mới xây. Vàng mã nên dùng vừa phải, đủ lễ là được.
Các bước hành lễ
- Dọn dẹp nhà cửa, sân vườn, lau ban thờ, thay nước, cắm hoa tươi.
- Bày mâm lễ, đĩa gạo, đĩa muối, rượu nước trước ban thờ thần linh (hoặc nơi đặt bát hương Thổ công).
- Thắp đèn nến, thắp 3 nén hương (hoặc số lẻ theo nếp nhà), vái 3 vái.
- Đọc bài khấn tạ đất, xong vái 3 vái.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng mã ở nơi an toàn.
- Hạ lễ, cả nhà thụ lộc; gạo muối có nhà rải một ít quanh nhà, có nhà giữ lại để nấu ăn, tùy nếp.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn lễ tạ đất cuối năm
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ công, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tôn thần cùng chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng Chạp năm (năm).
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Nhân tiết cuối năm, tín chủ con cùng toàn gia kính cẩn thưa trình: một năm qua, nhờ ơn chư vị Tôn thần che chở, đất nhà yên ổn, gia đình chúng con được bình an, làm ăn thuận lợi.
Trong năm, chúng con có lúc đào xới, xây sửa, động chạm đến đất đai long mạch, hoặc có điều sơ suất, cúi xin chư vị Tôn thần rộng lòng xá tội.
Nay chúng con kính dâng lễ tạ, kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị Tiền chủ, Hậu chủ trong đất này cùng về hâm hưởng.
Cúi xin chư vị Tôn thần tiếp tục che chở cho nhà này, đất này, phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con sang năm mới bình an khang thái, người người mạnh khỏe.
Cho gia đạo hưng long, làm ăn hanh thông, đất nhà yên ổn, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn lễ tạ đất cuối năm
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Thổ công, Long mạch Tôn thần cùng chư vị Tôn thần cai quản trong đất này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng Chạp năm (năm), nhân tiết cuối năm, tín chủ con thành tâm dâng lễ tạ ơn chư vị Tôn thần đã che chở đất nhà suốt một năm qua.
Cúi xin chư vị Tôn thần xá cho những điều sơ suất, phù hộ toàn gia sang năm mới bình an, đất nhà yên ổn, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người đứng khấn ăn mặc gọn gàng, đọc rõ ràng, vừa đủ nghe hoặc khấn thầm. Nếu bày lễ ngoài sân, chọn chỗ bằng phẳng, khuất gió cho hương nến, có người trông suốt buổi lễ.
Hóa vàng trong chậu kim loại ở nơi thoáng, xa đồ dễ cháy, chờ tàn hẳn rồi gom tro gọn gàng. Gạo muối nếu rải thì rải ít quanh nhà, không rải ra lòng đường, lối đi chung; nhiều nhà giữ lại gạo muối để nấu ăn cho khỏi phí.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Lễ tạ đất cuối năm làm vào ngày nào?
Trong tháng Chạp âm lịch, khi việc trong năm đã thu xếp xong. Có nơi làm trước ngày 23 tháng Chạp, có nơi làm sau lễ ông Táo, trước ngày tất niên; nhiều nhà xem ngày tốt và cúng buổi sáng.
Lễ tạ đất và lễ ông Công ông Táo có phải là một không?
Không. Lễ tạ đất để tạ ơn thần linh cai quản đất nhà cả năm; lễ ngày 23 tháng Chạp là tiễn Táo quân về trời. Hai lễ khác nhau, dù cùng làm trong tháng Chạp.
Mâm cúng tạ đất gồm những gì?
Hương, hoa, đèn nến, mâm quả, trầu cau, rượu nước, đĩa gạo, đĩa muối, vàng mã và mâm cỗ như gà luộc, xôi, giò. Làm chay hay mặn theo nếp nhà.
Tiền chủ, Hậu chủ trong bài khấn là ai?
Là những người chủ cũ đã từng sống, làm chủ trên mảnh đất này qua các đời trước gia đình bạn, nay đã khuất. Theo nếp xưa, khấn tạ đất có lời mời các vị cùng về hưởng lễ.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy