Tam hình và tự hình

Là gì

Tam hình là các nhóm địa chi làm khổ nhau, gồm ba loại: Dần, Tỵ, Thân là vô ân chi hình; Sửu, Tuất, Mùi là trì thế chi hình; Tý, Mão là vô lễ chi hình. Tự hình là khi Thìn, Ngọ, Dậu hoặc Hợi gặp lại chính nó.

Tra nhanh

Vô ân chi hình

Dần, Tỵ, Thân (hình vì vô ơn)

Trì thế chi hình

Sửu, Tuất, Mùi (hình vì cậy thế)

Vô lễ chi hình

Tý, Mão (hình vì vô lễ)

Tự hình

Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi gặp lại chính nó

Con giáp vô ân

Hổ, Rắn, Khỉ

Con giáp trì thế

Trâu, Chó, Dê

Con giáp vô lễ

Chuột, Mèo

Con giáp tự hình

Rồng, Ngựa, Gà, Lợn

Số chi

đủ 12 chi, mỗi chi thuộc đúng một loại

Hình tượng và tên gọi

Hình là hình phạt, sự làm khổ. Tam hình là các nhóm chi gặp nhau thì làm khổ nhau. Tên ba loại mang nghĩa đạo đức, như lời người xưa răn dạy.

Vô ân là quên ơn. Người xưa ví Dần, Tỵ, Thân như những người từng giúp nhau mà quay ra làm khổ nhau: Dần (Mộc) nuôi Tỵ (Hỏa), vậy mà ba chi vẫn hình nhau thành vòng.

Trì thế là cậy thế. Sửu, Tuất, Mùi đều thuộc Thổ, ví như những người ngang sức cậy mạnh mà lấn nhau.

Vô lễ là thiếu lễ độ. Tý (Thủy) sinh ra Mão (Mộc), như mẹ với con, vậy mà hai bên vẫn hình nhau, nên gọi là vô lễ.

Vì sao lại như vậy

Người xưa giải thích tam hình bằng cách đặt mỗi nhóm tam hợp cạnh một nhóm tam hội, rồi ghép từng vị trí với nhau. Cách ghép này ra đủ cả ba loại hình và bốn chi tự hình.

Thân, Tý, Thìn (Thủy cục) đặt cạnh Dần, Mão, Thìn (phương Mộc): Thân gặp Dần, Tý gặp Mão, Thìn gặp Thìn. Dần, Ngọ, Tuất (Hỏa cục) đặt cạnh Tỵ, Ngọ, Mùi (phương Hỏa): Dần gặp Tỵ, Ngọ gặp Ngọ, Tuất gặp Mùi.

Tỵ, Dậu, Sửu (Kim cục) đặt cạnh Thân, Dậu, Tuất (phương Kim): Tỵ gặp Thân, Dậu gặp Dậu, Sửu gặp Tuất. Hợi, Mão, Mùi (Mộc cục) đặt cạnh Hợi, Tý, Sửu (phương Thủy): Hợi gặp Hợi, Mão gặp Tý, Mùi gặp Sửu.

Gom lại: Dần, Tỵ, Thân hình nhau thành vòng; Sửu, Tuất, Mùi hình nhau thành vòng; Tý với Mão hình qua lại; còn Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi gặp chính mình, gọi là tự hình.

Hợp và khắc

Trong nhóm Dần, Tỵ, Thân, cặp nào cũng còn thêm quan hệ khác. Dần với Thân là lục xung. Dần với Tỵ là lục hại. Tỵ với Thân là lục hợp kèm lục phá. Một cặp vừa hợp vừa hình như Tỵ với Thân cho thấy các quan hệ có thể chồng lên nhau.

Trong nhóm Sửu, Tuất, Mùi: Sửu với Mùi là lục xung; Mùi với Tuất là lục phá; Sửu với Tuất chỉ có tương hình.

Tý với Mão chỉ có tương hình, không xung, không hại. Hai chi này cùng nhóm tứ hành xung Tý, Ngọ, Mão, Dậu nên hay bị gọi nhầm là xung.

Tự hình được hiểu là tự làm khổ mình: tự dằn vặt, tự làm rối việc của mình. Nó chỉ tính khi Thìn gặp Thìn, Ngọ gặp Ngọ, Dậu gặp Dậu, Hợi gặp Hợi.

Dùng trong đời sống

Trong xem tuổi, người xưa lưu ý tam hình khi chọn người cùng làm, người ở chung. Ba người đủ bộ Dần, Tỵ, Thân hoặc Sửu, Tuất, Mùi được cho là dễ va chạm, dễ tranh phần, nhất là khi có quyền lợi chung.

Tự hình được hiểu như lời nhắc đừng tự làm khó mình. Với hai vợ chồng cùng tuổi Ngọ chẳng hạn, người xưa khuyên mỗi người bớt cố chấp.

Nên hiểu đúng mực. Tuổi năm sinh chỉ là một chi trong bốn chi của lá số tám chữ (Bát Tự), và hình trong lá số còn tùy các chữ khác. Đây là yếu tố tham khảo, không phải lời phán về một người hay một mối quan hệ.

Điều ít người để ý

Mười hai chi đều nằm trong đúng một loại: ba chi vô ân, ba chi trì thế, hai chi vô lễ, bốn chi tự hình. Không chi nào đứng ngoài chuyện hình.

Hai người cùng tuổi chưa hẳn đã tự hình. Chỉ Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi gặp lại chính nó mới gọi là tự hình. Hai người cùng tuổi Tý hay cùng tuổi Dần thì không.

Người sinh đầu năm 1989 dương lịch mà trước Tết là tuổi Mậu Thìn của năm 1988, thuộc nhóm tự hình, chưa phải Kỷ Tỵ thuộc nhóm vô ân.

Phân biệt, đừng nhầm

Tên tam hình dễ khiến người ta nghĩ nhóm nào cũng có ba chi. Thật ra vô lễ chỉ có hai chi (Tý, Mão), còn tự hình là một chi gặp lại chính nó.

Hình khác xung. Xung là hai chi đối diện nhau. Hình là quan hệ riêng: có cặp đối diện như Dần với Thân, có cặp không đối diện như Dần với Tỵ.

Câu hỏi thường gặp

Tam hình gồm những tuổi nào?

Dần, Tỵ, Thân (vô ân chi hình); Sửu, Tuất, Mùi (trì thế chi hình); Tý, Mão (vô lễ chi hình).

Tự hình là gì?

Tự hình là khi Thìn, Ngọ, Dậu hoặc Hợi gặp lại chính nó, ví như tự làm khổ mình. Các chi khác gặp lại chính nó không gọi là tự hình.

Tuổi Tý và tuổi Mão có hợp không?

Tý và Mão là tương hình, gọi là vô lễ chi hình (hình vì vô lễ). Hai tuổi này không lục xung.

Vợ chồng cùng tuổi Ngọ có phạm tự hình không?

Theo cách xem tuổi, Ngọ gặp Ngọ là tự hình. Đây chỉ là một yếu tố tham khảo; người xưa hiểu nó như lời nhắc mỗi người bớt cố chấp.

Vô ân chi hình là gì?

Là tên loại hình của ba chi Dần, Tỵ, Thân, nghĩa là hình vì vô ơn. Trong nhóm này Dần với Thân còn lục xung, Dần với Tỵ còn lục hại, Tỵ với Thân còn lục hợp.