Ý nghĩa
Tam Bảo là ba ngôi báu theo đạo Phật: Phật (bậc giác ngộ), Pháp (lời Phật dạy) và Tăng (các vị tu hành). Nhiều gia đình người Việt lập ban thờ Phật tại nhà, gọi là ban Tam Bảo, thường đặt ở nơi cao nhất, trang nghiêm nhất. Ngày mùng 1, ngày Rằm và các ngày lễ Phật trong năm, người trong nhà dâng hương, dâng lễ chay và khấn nguyện trước ban Phật.
Theo nếp nhà có thờ Phật, lễ Phật luôn làm trước tiên, rồi mới đến ban thần linh và ban gia tiên. Lời khấn trước Phật là lời quy kính và phát nguyện (tự hứa với lòng mình): xin chư Phật, chư Bồ Tát chứng minh (chứng giám) lòng thành, gia hộ cho người trong nhà được bình an, và hồi hướng công đức, tức gửi phần phúc lành ấy cho tổ tiên, cha mẹ nhiều đời.
Bài này dùng khi lễ Phật tại gia. Nếu bạn đi lễ ở chùa thì dùng bài Văn khấn lễ chùa (ban Tam Bảo); đi chùa dịp đầu năm thì có bài Văn khấn đi lễ chùa đầu năm. Nhà thờ riêng tượng Đức Quán Thế Âm thì xem thêm bài Văn khấn Đức Quán Thế Âm.
Thời điểm cúng
Lễ Phật tại gia thường làm vào ngày mùng 1 và ngày Rằm hằng tháng, buổi sáng sớm, trước khi lễ thần linh, gia tiên. Ngoài ra có các ngày lễ lớn trong năm như Rằm tháng Giêng, lễ Phật Đản (Rằm tháng Tư), Rằm tháng Bảy (lễ Vu Lan), ngày Phật thành đạo (mùng 8 tháng Chạp), ngày vía Đức A Di Đà (17 tháng Mười Một âm lịch).
Nhà có người giữ nếp tụng kinh hằng ngày thì thắp hương sáng, tối; ngày thường có thể dùng bản khấn ngắn gọn.
Cách sắm lễ
Ban Phật chỉ dâng lễ chay: hương, hoa tươi, quả tươi, nước sạch, đèn hoặc nến, oản, xôi chè, bánh kẹo chay. Hoa nên chọn hoa sen, hoa huệ, hoa cúc, hoa ngọc lan, thơm nhẹ, thanh nhã. Quả chọn quả lành, rửa sạch, bày đĩa ngay ngắn.
Theo nếp nhà Phật, không dâng đồ mặn, rượu, thịt cá lên ban Phật, và không dâng, không đốt vàng mã ở ban Phật. Nếu cùng ngày có lễ mặn cho thần linh, gia tiên thì bày ở ban khác, không bày chung với ban Phật. Nước dâng Phật dùng nước sạch, thay mỗi ngày hoặc vào ngày lễ.
Oản là lễ phẩm quen thuộc ở miền Bắc (oản xôi, oản bột nén thành khối nhỏ); miền Nam hay dâng hoa quả, bánh trái chay.
Các bước hành lễ
- Rửa tay, súc miệng, mặc quần áo sạch sẽ, kín đáo trước khi lễ.
- Lau ban Phật, thay nước, thay hoa, bày lễ chay ngay ngắn trước tượng hoặc ảnh Phật.
- Thắp đèn, thắp hương (thường 1 hoặc 3 nén), cắm ngay ngắn vào bát hương.
- Đứng hoặc quỳ trước ban, chắp tay, lạy ba lạy.
- Đọc bài khấn chậm rãi, rõ ràng; có nhà tụng một thời kinh ngắn (như Bát Nhã Tâm Kinh, chú Đại Bi) trước khi khấn nguyện.
- Khấn xong lạy ba lạy, chờ hết tuần hương rồi hạ lễ; lễ chay hạ xuống cả nhà cùng thụ lộc.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn ban Tam Bảo (lễ Phật tại gia)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Nam mô Mười phương Thường trụ Tam Bảo.
Con kính lạy Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Con kính lạy Đức A Di Đà Phật, giáo chủ cõi Tây Phương Cực Lạc.
Con kính lạy Đức Quán Thế Âm Bồ Tát, Đức Đại Thế Chí Bồ Tát, Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát.
Con kính lạy chư vị Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng, chư vị Hộ Pháp Thiện Thần.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Tín chủ con cùng toàn gia thành tâm tắm gội sạch sẽ, sửa biện hương hoa, đăng trà, quả thực, phẩm vật tịnh tài, kính dâng lên trước Phật đài.
Chúng con một lòng quy kính Tam Bảo, cúi xin chư Phật, chư Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng từ bi chứng minh lòng thành.
Cúi xin rủ lòng thương xót, gia hộ cho toàn gia chúng con thân tâm an lạc, bệnh tật tiêu trừ, phúc thọ tăng long.
Gia đạo hòa thuận, con cháu hiền lương, học hành tấn tới, công việc hanh thông, xuất nhập bình an, vạn sự cát tường.
Chúng con nguyện theo lời Phật dạy, không làm các điều ác, siêng làm các điều lành, giữ tâm ý trong sạch.
Nguyện cho cửu huyền thất tổ, cha mẹ nhiều đời, hương linh nội ngoại được nương nhờ ánh Phật, sớm siêu sinh cõi lành.
Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sinh, đều trọn thành Phật đạo.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn ban Tam Bảo (lễ Phật tại gia)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Nam mô Mười phương Thường trụ Tam Bảo.
Con kính lạy Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, Đức A Di Đà Phật cùng chư vị Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng.
Tín chủ con là (họ tên), ngụ tại (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), tín chủ con thành tâm dâng hương hoa, quả phẩm trước Phật đài.
Cúi xin chư Phật, chư Bồ Tát từ bi chứng minh, gia hộ cho toàn gia chúng con thân tâm an lạc, gia đạo hòa thuận, vạn sự cát tường.
Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sinh, đều trọn thành Phật đạo.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Người trong nhà đã quy y (có pháp danh) thì khi khấn có thể xưng đệ tử con, kèm pháp danh sau họ tên. Trước khi lễ nên rửa tay, súc miệng, không uống rượu bia; đứng lễ trang nghiêm, không nói chuyện ồn ào. Đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe, hoặc khấn thầm.
Ban Phật đặt cao hơn ban gia tiên, ở nơi sạch sẽ, yên tĩnh; theo quan niệm dân gian, không đặt đối diện nhà vệ sinh hay sát chỗ ồn ào. Hương, nến trên ban Phật cần trông chừng, không để cháy khi cả nhà đi vắng; dùng đèn điện thay nến cũng được.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Bài tụng kèm theo
Các bài tụng thường dùng trong nhà cho lễ này. Mỗi chùa có thể đọc khác nhau vài chữ, nhà theo chùa nào thì đọc theo nghi thức chùa ấy.
Bát Nhã Tâm Kinh
Bài kinh ngắn và được tụng nhiều nhất trong nhà Phật. Ý chính: mọi thứ đều đổi thay, không có gì đứng yên mãi, hiểu được thế thì lòng bớt bám víu, bớt khổ. Nhà có lễ Phật hay cúng người đã khuất thường tụng bài này trước hoặc sau khi khấn.
Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát nhã Ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhứt thiết khổ ách.
Xá Lợi Tử, sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng hành thức diệc phục như thị.
Xá Lợi Tử, thị chư pháp không tướng, bất sanh bất diệt, bất cấu bất tịnh, bất tăng bất giảm.
Thị cố không trung vô sắc, vô thọ tưởng hành thức. Vô nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, vô sắc thanh hương vị xúc pháp, vô nhãn giới nãi chí vô ý thức giới.
Vô vô minh, diệc vô vô minh tận, nãi chí vô lão tử, diệc vô lão tử tận. Vô khổ, tập, diệt, đạo.
Vô trí diệc vô đắc, dĩ vô sở đắc cố.
Bồ đề tát đõa y Bát nhã Ba la mật đa cố, tâm vô quái ngại, vô quái ngại cố, vô hữu khủng bố, viễn ly điên đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết bàn.
Tam thế chư Phật, y Bát nhã Ba la mật đa cố, đắc A nậu đa la Tam miệu Tam bồ đề.
Cố tri Bát nhã Ba la mật đa, thị đại thần chú, thị đại minh chú, thị vô thượng chú, thị vô đẳng đẳng chú, năng trừ nhất thiết khổ, chân thật bất hư.
Cố thuyết Bát nhã Ba la mật đa chú, tức thuyết chú viết:
Yết đế yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha.
Câu chú cuối cùng thường đọc ba lần.
Chú Đại Bi
Bài chú gắn với Bồ Tát Quán Thế Âm, nói lên lòng thương rộng lớn. Chú là âm đọc giữ theo tiếng Phạn qua chữ Hán nên không dịch nghĩa từng chữ; người tụng chỉ cần đọc chậm, rõ, lòng yên.
Nam mô Đại Bi Hội Thượng Phật Bồ Tát (3 lần).
Thiên thủ thiên nhãn, vô ngại Đại Bi tâm đà la ni.
Nam mô hắc ra đát na đa ra dạ da.
Nam mô a rị da bà lô yết đế, thước bát ra da, bồ đề tát đỏa bà da, ma ha tát đỏa bà da, ma ha ca lô ni ca da.
Án tát bàn ra phạt duệ, số đát na đát tỏa. Nam mô tất kiết lật đỏa, y mông a rị da, bà lô kiết đế, thất Phật ra lăng đà bà.
Nam mô na ra cẩn trì hê rị, ma ha bàn đa sa mế, tát bà a tha đậu du bằng, a thệ dựng, tát bà tát đa, na ma bà già, ma phạt đạt đậu, đát điệt tha.
Án, a bà lô hê, lô ca đế, ca ra đế, di hê rị, ma ha bồ đề tát đỏa, tát bà tát bà, ma ra ma ra, ma hê ma hê, rị đà dựng, cu lô cu lô, kiết mông độ lô độ lô, phạt xà da đế, ma ha phạt xà da đế, đà ra đà ra, địa rị ni, thất Phật ra da, dá ra dá ra.
Mạ mạ phạt ma ra, mục đế lệ, y hê di hê, thất na thất na, a ra sâm Phật ra xá lợi, phạt sa phạt sâm, Phật ra xá da, hô lô hô lô, ma ra hô lô hô lô hê rị, ta ra ta ra, tất rị tất rị, tô rô tô rô, bồ đề dạ, bồ đề dạ, bồ đà dạ, bồ đà dạ, di đế rị dạ na ra cẩn trì địa rị sắc ni na, ba dạ ma na, ta bà ha.
Tất đà dạ, ta bà ha.
Ma ha tất đà dạ, ta bà ha.
Tất đà du nghệ, thất bàn ra dạ, ta bà ha.
Na ra cẩn trì, ta bà ha.
Ma ra na ra, ta bà ha.
Tất ra tăng a mục khê da, ta bà ha.
Ta bà ma ha, a tất đà dạ, ta bà ha.
Giả kiết ra a tất đà dạ, ta bà ha.
Ba đà ma yết tất đà dạ, ta bà ha.
Na ra cẩn trì bàn đà ra dạ, ta bà ha.
Ma bà lị thắng yết ra dạ, ta bà ha.
Nam mô hắc ra đát na, đa ra dạ da.
Nam mô a rị da, bà lô yết đế, thước bàng ra dạ, ta bà ha.
Án, tất điện đô, mạn đa ra, bạt đà dạ ta bà ha.
Câu mở đầu đọc ba lần. Nhà thường tụng trọn bài một lần, có nhà tụng ba lần.
Niệm Phật
Những câu xưng danh hiệu Phật và Bồ Tát. Không cần thuộc kinh dài, niệm chậm và thành tâm là được. Mỗi câu thường niệm ba lần.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Nam mô A Di Đà Phật.
Nam mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát.
Mỗi câu niệm ba lần.
Kệ hồi hướng
Bài kệ đọc sau cùng: dâng phần phước lành của buổi tụng niệm cho mọi người, mọi loài, không giữ riêng cho mình.
Nguyện dĩ thử công đức,
Phổ cập ư nhất thiết,
Ngã đẳng dữ chúng sanh,
Giai cộng thành Phật đạo.
Nhiều nhà đọc bằng lời Việt: Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh, đều trọn thành Phật đạo.
Câu hỏi thường gặp
Có được dâng đồ mặn lên ban Phật không?
Không. Ban Phật chỉ dâng lễ chay như hương, hoa, quả, nước sạch, oản, xôi chè. Đồ mặn, rượu thịt đặt ở ban thần linh hoặc ban gia tiên.
Nhà có cả ban Phật và ban gia tiên thì lễ bên nào trước?
Lễ Phật trước, rồi khấn thần linh, sau cùng là gia tiên. Đó là thứ tự phổ biến ở các nhà có thờ Phật.
Có đốt vàng mã ở ban Phật không?
Không. Theo nếp nhà Phật, ban Phật chỉ dâng hương, hoa, đèn, trà, quả và đồ chay, không dâng và không đốt vàng mã.
Chưa quy y có được lập ban Phật và khấn tại nhà không?
Được. Nhiều gia đình thờ Phật tại nhà dù chưa quy y. Khi khấn bạn xưng tín chủ con; người đã quy y có thể xưng đệ tử con kèm pháp danh.
Lễ Phật ở nhà khác gì lễ Phật ở chùa?
Lễ Phật ở nhà là lễ thường lệ trước ban Phật của gia đình. Đi chùa thì dùng bài Văn khấn lễ chùa (ban Tam Bảo), vì lời khấn có nêu tên chùa và lễ theo thứ tự các ban trong chùa.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy