Ý nghĩa
Theo tín ngưỡng dân gian, mỗi ngôi nhà đều có thần linh cai quản. Bản gia Thổ công trông coi đất nhà; Táo quân, tức Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân, trông coi bếp núc và việc trong nhà; ngoài ra còn có Long mạch (thần giữ mạch đất), Tài thần (thần giữ của) cùng các vị thần linh khác. Người xưa coi các vị là chủ đất, nên có câu đất có Thổ công, sông có Hà Bá.
Dân gian mỗi nơi hiểu hơi khác nhau: có nơi coi Thổ công là một trong ba vị Táo quân (Thổ công, Thổ địa, Thổ kỳ), có nơi coi Thổ công là thần đất riêng. Dù hiểu thế nào, các vị đều được thờ ở ban thần linh trong nhà. Ngày mùng 1 và ngày Rằm, sau khi lễ Phật (nếu nhà có ban Phật), chủ nhà khấn thần linh trước rồi mới khấn gia tiên. Người xưa quan niệm thần linh là bậc cai quản đất nhà, phải khấn các ngài trước thì tổ tiên mới về hưởng lễ.
Bài này là lời khấn thường lệ ngày mùng 1, Rằm. Nếu bạn làm lễ riêng để cúng đất đai trong năm thì dùng bài Văn khấn cúng đất đai (thổ thần); lễ tạ đất vào cuối năm có bài Văn khấn lễ tạ đất cuối năm. Lời khấn tổ tiên cùng ngày thì dùng bài Văn khấn gia tiên mùng 1 hoặc Văn khấn gia tiên ngày rằm.
Thời điểm cúng
Lễ làm vào ngày mùng 1 và ngày Rằm âm lịch hằng tháng, thường vào buổi sáng, cùng lúc với lễ gia tiên. Nhiều gia đình cúng từ chiều tối hôm trước (ngày cuối tháng hoặc ngày 14). Thứ tự phổ biến: lễ Phật (nếu có), rồi khấn thần linh, sau cùng khấn gia tiên.
Ngoài ngày mùng 1, Rằm, nhà có việc lớn như sửa nhà, cưới hỏi, người đi xa cũng thắp hương trình thần linh; mỗi việc có bài khấn riêng.
Cách sắm lễ
Lễ dâng thần linh ngày mùng 1, Rằm gồm: hương, hoa tươi, đĩa quả, trầu cau, chén nước sạch, chén rượu, đèn nến và một ít tiền vàng. Nhà có điều kiện thêm đĩa xôi, gà luộc hoặc đĩa thịt luộc; có nhà dâng lễ chay.
Nhà có ban thần linh riêng (thường đặt cao, trang trọng) thì bày lễ ở đó; nhà thờ chung một ban với gia tiên thì bày lễ chung, khấn theo thứ tự. Ở miền Nam, nhiều nhà thờ ông Địa dưới đất cùng Thần Tài và thờ ông Táo ở bếp, ngày mùng 1, Rằm thắp hương cả hai nơi.
Vàng mã dâng thần linh thường là vàng thoi, tiền vàng; có nơi dâng thêm mũ áo thần linh vào các dịp lớn. Ngày mùng 1, Rằm chỉ cần ít, dùng vừa phải.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thần linh, thay nước, thay hoa, sửa bát hương cho ngay ngắn.
- Bày lễ lên ban thần linh; nhà thờ chung một ban thì bày lễ trên ban chung.
- Lễ Phật trước nếu nhà có ban Phật, sau đó thắp đèn nến và hương ở ban thần linh (1 hoặc 3 nén).
- Đứng ngay ngắn, vái ba vái, đọc bài khấn thần linh, khấn xong vái ba vái.
- Chuyển sang ban gia tiên, thắp hương và khấn gia tiên.
- Chờ hết tuần hương, hóa tiền vàng ở nơi an toàn, rưới chén rượu lên tro rồi hạ lễ.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn thổ công, thần linh
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ công, ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Long mạch, Tài thần cùng chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này, đất này.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm).
Nhân lễ sóc vọng, tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, đốt nén hương thơm, dâng lên trước án.
Chúng con thành tâm kính mời ngài Kim Niên đương cai Thái Tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần.
Cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Phù trì tín chủ chúng con toàn gia an lạc, đất nhà yên ổn, công việc hanh thông, người người được chữ bình an.
Bốn mùa không hạn ách, tám tiết có điềm lành, lộc tài vượng tiến, tâm đạo mở mang, sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn thổ công, thần linh
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ công, ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân, Long mạch, Tài thần cùng chư vị Tôn thần cai quản trong nhà này.
Tín chủ con là (họ tên), ngụ tại (địa chỉ).
Hôm nay là ngày (ngày) tháng (tháng) năm (năm), nhân lễ sóc vọng, tín chủ con thành tâm dâng hương hoa lễ vật trước án.
Kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho toàn gia chúng con bình an, đất nhà yên ổn, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Ban thần linh thường đặt nơi cao ráo, sạch sẽ, trang trọng trong nhà. Theo quan niệm dân gian, không đặt đồ tạp lên ban, không để bụi bẩn, mạng nhện; hương tàn, hoa héo nên dọn ngay.
Khi khấn nên mặc quần áo gọn gàng, đọc chậm, rõ, vừa đủ nghe hoặc khấn thầm. Khấn thần linh xong mới sang ban gia tiên; nhà khấn gộp một bài thì đọc phần kính lạy thần linh trước. Hóa vàng trong chậu riêng, xa đồ dễ cháy, chờ lửa tắt hẳn mới rời đi.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Cúng thần linh trước hay gia tiên trước?
Theo nếp phổ biến, lễ Phật trước (nếu có ban Phật), rồi khấn thần linh, sau cùng mới khấn gia tiên. Người xưa quan niệm thần linh cai quản đất nhà nên phải khấn trước.
Thổ công và ông Táo có phải là một không?
Dân gian mỗi nơi hiểu khác nhau. Có nơi coi Thổ công là một trong ba vị Táo quân, có nơi coi Thổ công là thần đất riêng. Trong bài khấn, người ta kính lạy cả hai danh xưng cho đủ lễ.
Nhà không có ban thần linh riêng thì khấn ở đâu?
Nhiều nhà thờ chung trên ban gia tiên, bát hương thần linh đặt riêng. Khi đó bạn thắp hương và đọc bài này trước, rồi mới khấn gia tiên; nếu chỉ có một bát hương thì vẫn khấn thần linh trước, gia tiên sau.
Lễ thần linh ngày mùng 1, rằm có cần đồ mặn không?
Không bắt buộc. Lễ cơ bản là hương hoa, quả, trầu cau, nước, rượu; nhà có điều kiện dâng thêm xôi, gà hoặc thịt luộc.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy