Ý nghĩa
Lễ Phật Đản là ngày kỷ niệm Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sinh (ra đời). Theo tích nhà Phật, Ngài là thái tử Tất Đạt Đa, con vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Ma Da, sinh ra tại vườn Lâm Tỳ Ni. Lớn lên, Ngài từ bỏ ngôi báu, xuất gia tu hành, thành đạo dưới cội bồ đề rồi đi khắp nơi giảng dạy con đường thoát khổ. Người theo đạo Phật tôn kính Ngài là Đức Bổn Sư, tức vị thầy gốc.
Phật giáo Việt Nam hiện lấy ngày Rằm tháng Tư âm lịch làm ngày Phật Đản; trước đây nhiều chùa miền Bắc làm lễ vào mùng 8 tháng Tư. Vào dịp này, các chùa làm lễ tắm Phật, rước Phật, treo cờ, thắp đèn. Ở nhà, người có lòng kính Phật lau dọn ban thờ Phật, dâng hương hoa, quả chín và đồ chay; nhiều người ăn chay trọn ngày, phóng sinh hoặc làm việc thiện.
Lễ Phật Đản ở nhà là lễ chay, dâng lên ban Phật, khác với lễ gia tiên ngày rằm. Nếu bạn đi lễ ở chùa thì dùng bài Văn khấn lễ chùa (ban Tam Bảo). Nhà không có ban Phật riêng thì nhiều người đến chùa lễ Phật, còn ở nhà chỉ thắp hương ban thần linh, gia tiên như ngày rằm thường.
Thời điểm cúng
Lễ vào ngày Rằm tháng Tư âm lịch. Ở nhà, nhiều gia đình dâng lễ Phật vào sáng sớm khi không khí còn yên tĩnh; cũng có nhà lễ vào buổi tối. Ở nhiều chùa, mùa lễ Phật Đản kéo dài nhiều ngày trước rằm, nên bạn có thể đi chùa trước hoặc sau ngày rằm vài hôm.
Cách sắm lễ
Lễ Phật Đản là lễ chay thanh tịnh. Lễ vật gồm: hương, hoa tươi, đèn hoặc nến, chén nước trong, chén trà, quả chín, oản, xôi, chè hoặc bánh chay. Hoa nên chọn loại trang nhã, có hương thơm như sen, huệ, lan, cúc. Hoa sen được ưa chuộng nhất, vì tương truyền khi Đức Phật ra đời, Ngài bước đi bảy bước, mỗi bước nở một đóa sen.
Ban Phật không dâng đồ mặn, rượu, thịt, cá, trứng, và không dâng vàng mã. Đồ chay theo nếp nhà Phật còn kiêng hành, tỏi. Nhà nào muốn làm cơm thì làm mâm cỗ chay, dâng lên ban Phật trước rồi mới thụ lộc. Lễ vật bày gọn gàng trước tượng hoặc ảnh Phật, không bày chồng chất.
Trước ngày lễ, lau dọn ban thờ Phật, thay nước, lau tượng hoặc khung ảnh bằng khăn sạch. Có nhà làm lễ tắm Phật đơn giản, dùng nước sạch pha nước thơm lau tượng, theo nếp tắm Phật ở chùa.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thờ Phật, thay nước, lau tượng hoặc ảnh Phật bằng khăn sạch.
- Bày hoa, quả, oản, đồ chay, chén nước trong lên ban Phật; không bày đồ mặn, vàng mã.
- Rửa tay, súc miệng, mặc áo lam hoặc quần áo kín đáo, sạch sẽ.
- Thắp đèn, thắp 3 nén hương, đứng hoặc quỳ ngay ngắn, chắp tay lạy ba lạy.
- Đọc bài khấn; người quen tụng kinh thì tụng thêm một thời kinh ngắn trước lời hồi hướng.
- Chờ hết tuần hương, lễ tạ, hạ lễ; đồ chay cả nhà cùng thụ lộc hoặc đem biếu.
- Thắp hương ban thần linh, gia tiên (nếu có) sau khi lễ Phật xong, khấn theo bài khấn ngày rằm.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn lễ Phật Đản
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Con kính lạy chư Đại Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng, chư vị Hộ Pháp Thiện Thần.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Tư năm (năm), ngày Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật đản sinh.
Nhớ ơn Đức Thế Tôn giáng sinh cõi Ta Bà, vì thương chúng sinh mà chỉ bày con đường thoát khổ, tín chủ con cùng toàn gia thành tâm kính mừng ngày Phật Đản.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, đèn nến, trà quả, phẩm oản cùng các món chay tịnh, dâng lên trước Tam Bảo.
Chúng con thành tâm sám hối những lỗi lầm đã phạm từ thân, khẩu, ý, nguyện một lòng quy kính Tam Bảo.
Cúi xin Đức Phật từ bi gia hộ cho toàn gia chúng con thân tâm an lạc, phúc tuệ trang nghiêm, gia đạo bình an, mọi sự tốt lành.
Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sinh, đều trọn thành Phật đạo.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước Tam Bảo kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn lễ Phật Đản
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, chư Phật mười phương, chư Đại Bồ Tát, chư Hiền Thánh Tăng.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Tư năm (năm), ngày Phật Đản, tín chủ con thành tâm dâng hương hoa, đèn nến, trà quả, phẩm vật chay tịnh lên trước Tam Bảo.
Cúi xin Đức Phật từ bi gia hộ cho toàn gia chúng con thân tâm an lạc, gia đạo bình an, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật! (3 lần)
Lưu ý
Khi lễ Phật nên mặc áo lam hoặc quần áo kín đáo, màu nhã; không đội mũ khi đứng trước ban Phật. Giữ tâm thanh tịnh, đọc khấn chậm, rõ, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được. Trong ngày này nhiều gia đình ăn chay để giữ thân tâm trong sạch.
Không đốt vàng mã ở ban Phật. Nếu phóng sinh, nên thả cá, chim đúng loài, ở nơi phù hợp như sông hồ nước sạch; không thả loài lạ, không bỏ túi ni lông xuống nước. Đèn nến, đèn hoa sen đặt xa rèm, giấy và đồ dễ cháy.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Bài tụng kèm theo
Các bài tụng thường dùng trong nhà cho lễ này. Mỗi chùa có thể đọc khác nhau vài chữ, nhà theo chùa nào thì đọc theo nghi thức chùa ấy.
Bát Nhã Tâm Kinh
Bài kinh ngắn và được tụng nhiều nhất trong nhà Phật. Ý chính: mọi thứ đều đổi thay, không có gì đứng yên mãi, hiểu được thế thì lòng bớt bám víu, bớt khổ. Nhà có lễ Phật hay cúng người đã khuất thường tụng bài này trước hoặc sau khi khấn.
Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát nhã Ba la mật đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhứt thiết khổ ách.
Xá Lợi Tử, sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc, thọ tưởng hành thức diệc phục như thị.
Xá Lợi Tử, thị chư pháp không tướng, bất sanh bất diệt, bất cấu bất tịnh, bất tăng bất giảm.
Thị cố không trung vô sắc, vô thọ tưởng hành thức. Vô nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, vô sắc thanh hương vị xúc pháp, vô nhãn giới nãi chí vô ý thức giới.
Vô vô minh, diệc vô vô minh tận, nãi chí vô lão tử, diệc vô lão tử tận. Vô khổ, tập, diệt, đạo.
Vô trí diệc vô đắc, dĩ vô sở đắc cố.
Bồ đề tát đõa y Bát nhã Ba la mật đa cố, tâm vô quái ngại, vô quái ngại cố, vô hữu khủng bố, viễn ly điên đảo mộng tưởng, cứu cánh Niết bàn.
Tam thế chư Phật, y Bát nhã Ba la mật đa cố, đắc A nậu đa la Tam miệu Tam bồ đề.
Cố tri Bát nhã Ba la mật đa, thị đại thần chú, thị đại minh chú, thị vô thượng chú, thị vô đẳng đẳng chú, năng trừ nhất thiết khổ, chân thật bất hư.
Cố thuyết Bát nhã Ba la mật đa chú, tức thuyết chú viết:
Yết đế yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha.
Câu chú cuối cùng thường đọc ba lần.
Niệm Phật
Những câu xưng danh hiệu Phật và Bồ Tát. Không cần thuộc kinh dài, niệm chậm và thành tâm là được. Mỗi câu thường niệm ba lần.
Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Nam mô A Di Đà Phật.
Nam mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát.
Mỗi câu niệm ba lần.
Kệ hồi hướng
Bài kệ đọc sau cùng: dâng phần phước lành của buổi tụng niệm cho mọi người, mọi loài, không giữ riêng cho mình.
Nguyện dĩ thử công đức,
Phổ cập ư nhất thiết,
Ngã đẳng dữ chúng sanh,
Giai cộng thành Phật đạo.
Nhiều nhà đọc bằng lời Việt: Nguyện đem công đức này, hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh, đều trọn thành Phật đạo.
Câu hỏi thường gặp
Lễ Phật Đản là ngày nào?
Phật giáo Việt Nam lấy ngày Rằm tháng Tư âm lịch làm ngày Phật Đản. Mùa lễ ở chùa thường kéo dài nhiều ngày quanh ngày rằm.
Cúng Phật Đản ở nhà có được dâng đồ mặn không?
Không. Ban Phật chỉ dâng lễ chay: hương, hoa, đèn, trà, quả, oản, đồ chay; không dâng rượu thịt, cũng không đốt vàng mã.
Nhà không có ban thờ Phật thì làm lễ Phật Đản thế nào?
Nhiều người đến chùa lễ Phật. Ở nhà, bạn vẫn thắp hương ban thần linh, gia tiên như ngày rằm thường, ăn chay và làm việc thiện trong ngày.
Cúng Phật Đản dùng hoa gì?
Hoa sen được ưa chuộng nhất, ngoài ra có huệ, lan, cúc. Nên chọn hoa tươi, trang nhã, có hương thơm nhẹ.
Rằm tháng Tư có cúng gia tiên không?
Có. Rằm tháng Tư cũng là một ngày rằm; nhiều nhà lễ Phật xong thì thắp hương thần linh, gia tiên theo bài khấn ngày rằm.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy