Văn khấn Tết Hàn thực

Ý nghĩa

Tết Hàn thực là ngày mùng 3 tháng Ba âm lịch. “Hàn thực” nghĩa là ăn đồ nguội. Tục này vốn từ Trung Hoa, gắn với tích Giới Tử Thôi, người từng theo phò Tấn Văn Công suốt những năm lưu lạc. Khi vua về nước, ông không nhận bổng lộc mà cõng mẹ vào núi ở ẩn. Vua cho đốt rừng để ông ra, ông ôm mẹ chết cháy dưới gốc cây. Thương người trung nghĩa, vua lệnh cho dân kiêng đốt lửa, chỉ ăn đồ nguội vào ngày ấy.

Sang nước ta, người Việt không giữ tục kiêng lửa mà biến ngày này thành dịp làm bánh trôi, bánh chay dâng lên ban thờ gia tiên, nên nhiều nơi gọi là Tết bánh trôi bánh chay. Lễ nhỏ, món giản dị, nhưng cả nhà thường quây quần nặn bánh, người lớn chỉ cho con cháu cách nhào bột, vo viên, bọc nhân. Ý chính của lễ là nhớ ơn tổ tiên và giữ nếp nhà.

Tết Hàn thực được giữ nhiều nhất ở miền Bắc. Miền Nam có món chè trôi nước gần giống bánh trôi, nhưng ít nhà làm lễ riêng ngày này. Ngày Hàn thực thường rơi cùng khoảng thời gian với tiết Thanh Minh, nhưng đây là hai lễ khác nhau: Hàn thực cúng bánh ở ban thờ trong nhà, còn Thanh Minh là đi tảo mộ. Nếu bạn ra mộ sửa sang, thắp hương thì dùng bài Văn khấn Thanh Minh (tảo mộ).

Thời điểm cúng

Lễ cúng vào ngày mùng 3 tháng Ba âm lịch, phổ biến nhất là buổi sáng, khi bánh vừa luộc xong còn mềm dẻo. Nhà bận việc có thể cúng vào buổi trưa hoặc buổi chiều trong ngày. Không kịp đúng ngày thì nhiều nhà cúng sớm hơn một hai ngày.

Cách sắm lễ

Lễ chính là bánh trôi và bánh chay, đều làm từ bột gạo nếp. Bánh trôi là những viên nhỏ, nhân đường phên (đường mía đóng thành bánh), luộc nổi lên là chín, khi bày rắc chút vừng rang. Bánh chay viên to hơn, dẹt ở giữa, nhân đỗ xanh, múc ra bát rồi chan nước đường nấu với gừng, rắc vừng; có nơi thêm nước cốt dừa.

Đi kèm có hương, hoa tươi, đĩa quả, trầu cau, chén nước sạch; có nhà thêm chén rượu nhỏ. Lễ này nhẹ, không cần mâm cỗ mặn. Vàng mã không bắt buộc; nhà nào quen dùng thì dâng một ít.

Cách bày: đĩa bánh trôi và bát bánh chay đặt ở giữa ban thờ gia tiên, trước bát hương; hoa, quả, trầu cau, nước bày hai bên. Nếu nhà có ban thờ Thổ công riêng, nhiều nhà cũng đặt một đĩa bánh ở đó. Bánh tự làm hay mua sẵn đều được, miễn sạch sẽ, tươm tất.

Các bước hành lễ

1. Làm bánh trôi, bánh chay từ sáng sớm hoặc mua sẵn, bày ra đĩa, bát nhỏ cho gọn đẹp.
2. Lau dọn ban thờ, thay nước, cắm hoa, bày quả, trầu cau.
3. Đặt bánh trôi, bánh chay lên giữa ban thờ, thêm chén nước, chén rượu nếu có.
4. Thắp hương (thường 1 hoặc 3 nén), đứng ngay ngắn vái ba vái rồi đọc bài khấn.
5. Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng nếu có dâng vàng mã.
6. Hạ lễ, cả nhà cùng thụ lộc bánh.

Bài khấn đầy đủ

Văn khấn Tết Hàn thực

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.

Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.

Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.

Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.

Tín chủ con là: (họ tên)

Ngụ tại: (địa chỉ)

Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Ba năm (năm), nhân tiết Hàn thực.

Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, bánh trôi bánh chay, kim ngân trà quả và các thứ cúng dâng, bày lên trước án, trước linh vị gia tiên họ (dòng họ).

Chúng con kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội và toàn thể hương linh gia tiên đồng lai hâm hưởng.

Tín chủ lại mời các vị vong linh y thảo phụ mộc phảng phất ở đất này, nhân tiết Hàn thực cũng tới hâm hưởng.

Cúi xin tổ tiên và chư vị Tôn thần phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con bình an khang thái, trên thuận dưới hòa, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Chép bài khấn In bài khấn

Bài khấn ngắn gọn

Văn khấn Tết Hàn thực

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần cùng các ngài Thần linh cai quản trong nhà.

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên họ (dòng họ).

Tín chủ con là: (họ tên)

Ngụ tại: (địa chỉ)

Hôm nay là ngày mùng 3 tháng Ba năm (năm), nhân tiết Hàn thực, tín chủ con thành tâm dâng bánh trôi bánh chay, hương hoa trà quả lên trước án.

Kính mời chư vị Tôn thần và hương linh gia tiên về chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho toàn gia bình an, mọi sự tốt lành.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Chép bài khấn In bài khấn

Lưu ý

Khi hành lễ nên mặc quần áo gọn gàng, kín đáo. Đọc khấn chậm, rõ, vừa đủ nghe; người chưa quen có thể cầm giấy đọc hoặc khấn thầm. Phần bánh dâng cúng để riêng, bày lên ban thờ trước rồi cả nhà mới ăn, theo nếp dâng tổ tiên trước rồi mới đến con cháu.

Bánh trôi bằng bột nếp dẻo, dễ nghẹn; trẻ nhỏ và người già nên ăn từng ít một. Hóa vàng (nếu có) trong lư hóa vàng hoặc chậu kim loại, xa rèm và đồ dễ cháy, đợi tàn hẳn mới rời đi.

Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Tết Hàn thực có phải kiêng lửa, ăn đồ nguội không?

Không. Tục kiêng lửa là của nơi khởi nguồn bên Trung Hoa. Người Việt vẫn đun nấu bình thường, chỉ giữ nếp làm bánh trôi, bánh chay dâng tổ tiên.

Cúng Tết Hàn thực vào mấy giờ?

Phổ biến là buổi sáng mùng 3 tháng Ba âm lịch, khi bánh vừa luộc xong. Bận việc thì cúng buổi trưa hoặc chiều trong ngày cũng được.

Mua bánh trôi bánh chay sẵn để cúng có được không?

Được. Bánh tự làm quý ở công sức, bánh mua sẵn vẫn trọn lễ, miễn còn mới, sạch sẽ và bày biện tươm tất.

Mâm cúng Tết Hàn thực gồm những gì?

Chủ yếu là một đĩa bánh trôi, một bát bánh chay, kèm hương, hoa, quả, trầu cau và chén nước. Không cần mâm cỗ mặn.

Tết Hàn thực và Thanh Minh khác nhau thế nào?

Hàn thực cố định ngày mùng 3 tháng Ba âm lịch, cúng bánh ở ban thờ trong nhà. Thanh Minh là tiết khí tính theo dương lịch, thường đi tảo mộ, sửa sang mộ phần.