Ý nghĩa
Rằm tháng Tám âm lịch là Tết Trung Thu; “trung thu” nghĩa là giữa mùa thu. Đêm ấy trăng tròn và sáng nhất năm, nên còn gọi là Tết trông trăng. Nhà nông xưa còn ngắm trăng đêm rằm tháng Tám để đoán mùa màng năm tới. Đây cũng là dịp gia đình đoàn viên: người lớn pha trà ngắm trăng, trẻ nhỏ rước đèn, phá cỗ.
Cũng như mọi ngày rằm, ngày Rằm tháng Tám các gia đình dâng hương thần linh và gia tiên. Mâm lễ mang sắc thu với bánh nướng, bánh dẻo, bưởi, hồng, na, cốm. Con cháu mời ông bà tổ tiên cùng hưởng tết đoàn viên, rồi mới bày cỗ trông trăng cho trẻ nhỏ. Nén hương hôm ấy vừa tỏ lòng biết ơn, vừa là lời cầu cho gia đạo sum vầy.
Trung Thu còn là tết của trẻ em. Mâm cỗ trông trăng xưa ở Hà Nội có con chó kết bằng múi bưởi, ông Tiến sĩ giấy, đèn ông sao, đèn kéo quân; người lớn gửi vào đó mong ước con cháu chăm học, thành đạt. Ở một số nơi, nhất là trong cộng đồng người Hoa, còn có lễ cúng trăng vào đêm rằm.
Thời điểm cúng
Lễ dâng hương thần linh, gia tiên làm vào ngày Rằm tháng Tám âm lịch. Nhiều nhà cúng buổi sáng hoặc trưa như các ngày rằm khác; cũng có nhà cúng buổi tối khi trăng lên, trước lúc phá cỗ. Bận việc thì có thể cúng từ ngày 14.
Cách sắm lễ
Mâm lễ dâng gia tiên thường có: hương, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước hoặc trà, mâm ngũ quả mùa thu như bưởi, hồng, na, chuối, hồng xiêm, ổi, cùng bánh nướng, bánh dẻo, cốm. Tùy nhà thêm mâm cơm chay hoặc mặn, xôi, gà luộc.
Nhà có ban thần linh riêng thì đặt một phần hương hoa, quả, trầu cau, rượu nước ở ban thần linh, phần còn lại ở ban gia tiên. Nếu có ban Phật thì dâng lễ chay và lễ Phật trước. Vàng mã không bắt buộc; nhà nào quen dùng thì dâng vừa phải.
Mâm cỗ trông trăng cho trẻ nhỏ bày riêng, thường ở sân hoặc phòng khách, sau khi đã hạ lễ ở ban thờ. Có thể bày bưởi, bánh, kẹo, đèn lồng, đèn ông sao cho vui mắt.
Các bước hành lễ
- Lau dọn ban thờ, thay nước, cắm hoa, bày mâm ngũ quả, bánh nướng, bánh dẻo, trầu cau, rượu nước.
- Dâng lễ chay và thắp hương ban Phật trước, nếu nhà có ban Phật.
- Thắp hương ban thần linh, ban gia tiên (thường 1 hoặc 3 nén), vái ba vái, đọc bài khấn.
- Chờ hết tuần hương, vái tạ, hóa vàng nếu có.
- Hạ bánh trái, bày mâm cỗ trông trăng, cả nhà cùng phá cỗ, ngắm trăng.
Bài khấn đầy đủ
Văn khấn rằm tháng Tám (Trung Thu)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thổ địa, Phúc đức chính thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội họ nội họ ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên.
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Tám năm (năm), nhân tiết Trung Thu.
Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, bánh trái hoa quả mùa thu, kim ngân trà quả và các thứ cúng dâng, bày lên trước án, trước linh vị gia tiên họ (dòng họ).
Chúng con kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Kính mời các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Bá thúc Đệ huynh, Cô di Tỷ muội và toàn thể hương linh gia tiên về đây cùng con cháu hưởng tết đoàn viên, đồng lai hâm hưởng.
Tín chủ lại mời các vị vong linh y thảo phụ mộc phảng phất ở đất này, nhân tiết Trung Thu cũng tới hâm hưởng.
Cúi xin tổ tiên và chư vị Tôn thần phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con đoàn viên sum họp, bình an khang thái, con cháu học hành tấn tới, gia đạo hưng long, vạn sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn ngắn gọn
Văn khấn rằm tháng Tám (Trung Thu)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần cùng các ngài Thần linh cai quản trong nhà.
Con kính lạy tổ tiên nội ngoại cùng toàn thể hương linh gia tiên họ (dòng họ).
Tín chủ con là: (họ tên)
Ngụ tại: (địa chỉ)
Hôm nay là ngày Rằm tháng Tám năm (năm), nhân tiết Trung Thu, tín chủ con thành tâm dâng hương hoa, bánh trái, hoa quả mùa thu lên trước án.
Kính mời chư vị Tôn thần và hương linh gia tiên về chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đạo đoàn viên, bình an, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý
Nên dâng hương thần linh, gia tiên trước, hạ lễ rồi mới phá cỗ trông trăng. Bánh nướng, bánh dẻo chọn loại còn hạn dùng; hộp bánh nên bóc lớp giấy bóng bên ngoài trước khi bày cho trang trọng. Ăn mặc gọn gàng, đọc khấn rõ, vừa đủ nghe; khấn thầm cũng được.
Đèn lồng, đèn ông sao thắp nến rất dễ bắt lửa; người lớn nên trông trẻ nhỏ khi rước đèn, có thể dùng đèn pin hoặc đèn điện nhỏ thay nến. Hóa vàng (nếu có) ở nơi thoáng, xa đồ dễ cháy.
Nội dung trên tham khảo theo phong tục cổ truyền, mang tính tùy tâm; lễ vật và lời khấn có thể khác đôi chút theo vùng miền và nếp riêng của mỗi gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Rằm tháng Tám cúng buổi sáng hay buổi tối?
Cả hai đều được. Nhiều nhà cúng buổi sáng như các ngày rằm khác; có nhà cúng buổi tối khi trăng lên, trước lúc phá cỗ.
Mâm cúng Trung Thu gồm những gì?
Thường có hương, hoa, trầu cau, rượu, trà, mâm ngũ quả mùa thu như bưởi, hồng, na, chuối, cùng bánh nướng, bánh dẻo, cốm; tùy nhà thêm mâm cơm.
Cúng Trung Thu có cần khấn thần linh không?
Có. Theo nếp chung ngày rằm, người đứng khấn kính lạy thần linh trong nhà trước rồi mới mời gia tiên. Bài khấn ở trên đã gồm cả hai.
Mâm cỗ trông trăng có phải đặt lên ban thờ không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà dâng một phần bánh trái lên ban thờ, cúng xong hạ xuống bày cỗ cho trẻ nhỏ phá cỗ.
Biên soạn: Ban biên soạn 1Vong
Ứng vào việc của bạn
Ngày giờ cúng hợp tuổi chủ nhà
Chọn ngày định cúng để biết giờ đẹp, ngày ấy hợp hay xung tuổi chủ nhà, và có bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ, ngày âm lịch.
- Giờ hoàng đạo của đúng ngày bạn định cúng
- Ngày ấy hợp hay xung với tuổi chủ nhà
- Bài khấn điền sẵn tên, địa chỉ và ngày âm lịch
- Hướng tốt để đặt mâm trong ngày ấy